Hondarribiko alarde matxista are historikoago egitea. Hamaika aholku benetan oso beharrezko

 

EMAKUMEAK EZ ZIRELA GERRARA JOATEN!

Irailaren 8ko alardea azaldu zigun Samara Veltek Berrian. Besteak beste kontatzen du hiruzpalau neska nerabe zeudela eserita lurrean, zabor poltsak estalki gisa hartuta, Jaizkibel konpainia berdinzaleari arbuioa egiteko asmoz. Velteren galderen aurrean hau da azalpena:

“Hemen gertatu dena irudikatzen da, eta gerrara ez zen emakumerik joaten; beraz, zergatik hartu behar dute parte errepresentazioan?”

Ez da entzuten dugun lehenengo aldia, noski. Arrazoi errepikatuenen artean dago (beste horrekin batera, nola zen… “ez bazara hemen bizi, ezin duzu ulertu eta ezin duzu iritizirik eman”). Aizu, ze argudio puxka. Txukun eta bikaina, alajaina…

Izan ere, erraz ikusten denez, akats txiki batzuk izango lituzke desfile baztertzaileak, zeren, egia esan, erabat ondo ez du irudikatzen 1638ko Hondarribiko setioan benetan gertatu zena. Ea ba lagundu ahal diegun hurrengoa hobeto egiten aholku sinple batzuen bidez. Erne, plastiko beltza daramazun gazte hori!

AHOLKUAK

-Garai hartan pertsonen altuera ez zen gaur egunekoa, jende guztiak ez zuen orain bezain ondo meriendatzen. Orduko irudiak baino ez dira ikusi behar. Tira, desfilean parte hartzeko altuera maximoa: 1,65.

-Garaiko foru gudarosteetan “hijosdalgos, vecinos y moradores” zirenek baino ezin zuten hartu parte. Beraz, ez utzi desfilatzen zuriak ez direnei (ezta etorkinen seme-alabei ere, noski; zer izango da hau bestela?).

-Garai hartan egunero dutxa bero bat hartzea ez zen ohikoa, ez horixe. Orbanik gabeko arropa eramatea ere ez zen eguneroko kontu bat (are gutxiago bi hilabeteko setio baten ostean). Aber: egon gutxienez pare bat aste urazpitik pasatu gabe eta errealistago agertuko zara.

-Mende hauetan odontologiak egin duen aurrerapena izugarria da. Errealismoaren hobebeharrez, fuera enpasteak, inplanteak eta bracket-ak! Soberan daude hortzeria zuri perfektu horiek guztiak! (Silikonazko inplanteak eta gimnasioko aparatuei esker garatutako muskulaturak bereziki problematikoak dira. Piercing eta tatuaje batzuek ere urduritasun handia eragiten digute).

Zorrien, arkakusoen eta zimitzen kontrako borroka gogorra izan da beti, baina garai hartan ez zeuden gaur egun dauden produktu kimiko guztiak, aizu. Zizareez libratzea ere ez zen lan makala. Eraman gainean behar diren animalitxo saltokari guztiak historizitate apur bat irabazteko.

-Guda batera joateko praka zuri lisatu berriak? Kamuflajerako nahiko eskasa. Eta txapel gorria? Faroltxo bat etsaiarentzat. Garaiko irudiek erakusten dituzten jantziak nabarrak dira, diskretoagoak… Lokatza ia ez zen nabaritzen. Fuera praka txuriak eta ipini gerrarako zerbait egokiagoa, arren.

-Garai hartan informatikariak ez ziren gerrara joaten, ez pianistak, ez sikiatrak, ez elektrizistak, ez autobus-gidariak… Zergatik? Informatikariak, pianistak, sikiatrak, elektrizistak, autobus-gidariak ez zeudelako! Arretaz azter dezagun norberaren ogibidea, ea desfilera bidaliko dugun existitzen ez zen norbait. Momentuz aipatutako guztiak, fuera. Telebistan ikus dezaten alardea.

-Ba al dago desfilean bataiatuta ez dagoen inor? Argsssss… hereje horiek sutara!

Zer gosaldu du desfilante horrek, nespreso bat oreo batzuekin? Hori daramala sabelean desfile historiko honetan?… Arranopola, historiarekin ez dago errespeturik ez ezer.

ZALANTZA GARRANTZITSU BATZUK

-Gudan  parte hartu zuten guztiek txilibitua eramango zuten? Gu ia ziur gaude denek ez zutela txilibitua. Tira, kendu txilibitua baten bati badaezpada ere.

-Egun konpainiek daramatzaten eskopetek aire garaikideegia dute. Garaian ohikoak (eta dezente astunagoak) ziren arkabuzak eta mosketeak eraman beharko lituzkete, ardagaizko pistola, zikai, ezpata eta ganibetekin batera. Jaietan tabernaz taberna parrandan ibiltzeko hornikuntza pisu samarra, agian (eta desfilante moduan, desfilea nabarmen luzeago egingo zaizu zalantzarik gabe). Baina, aizu, egiantzekotasuna egiantzekotasuna da, ezta?

-Kantinera ibiliko zen leku batetik bestera begiratzen abanikoa leunki mugitzen zuen bitartean eta saludatzen Ingalaterrako (gaur eguneko) erregina bezala? Fuera abanikoa.

-Ikerketek esaten dute emakumeek gudetan uste ohi dena baino gehiago parte hartzen zutela… Izan ere, Hondarribikoa bezalako setio batean protagonismo hori bereziki nabarmena izan zen, erregeak hiriari berari aitortzen zion bezala, bataila osteko esker emate eta sarietarako proposamenean: “pues hasta las mujeres acudieron á todo lo necesario, gobernándose con tal valor que no se excusaron de las acciones de mayor riesgo”. Ai amaaaaaaaaaa!

AINSSSS…

Aber, apur bat zaila iruditzen zaizula hori guztia kontuan izatea? Pena apur bat ematen duela koadrilak itxura horrekin? Bada bai…

Ei, gazte, benetan diotsut, hobe lehenbailehen pasatzen bazara desfile bendinzalera; askeago eta pozago biziko zara, halako tontokeriez arduratu beharrik gabe.

 

Anuncios
Publicado en generoa | Etiquetado , | 6 comentarios

Irakasle: klaseko lehenengo egunean Bartzelonako sarraskiaz hitz egingo duzu?

Laster, ikasturteko lehenengo egunean, zure ikasleak agurtuko dituzu; “zer moduz oporrak” galdetuko diezu. Baina abuztuan zerbait zirraragarria gertatu zen Bartzelonan eta ia guztiek jakin dute horretaz zerbait. Aipatu gabe pasatzen utziko zenuke?

Nik uste dut ezetz, komeni dela hitz egitea. LHn zein DBHn zein Batxilergoan…  Eta ez bada berez ateratzen, ondo legoke zuk ateratzea, galdera sinpleen bidez: Bartzelonan gertatutakoaz zer dakizue? Eta zer pentsatzen duzue?

Agian beldurra ematen dizute hor aterako diren adierazpen gordin posible batzuk kudeatzeko zailtasunek? Ikasle musulman batzuk dituzu eta ez dakizu ondo zer gerta daitekeen, eta ondoren nola tratatu gaia?

Bartzelonan gauzatutakoa munduko beste leku askotan gertatzen da maiz, badakigu. Integristek hainbat herritar erailtzen dituzte munduan zehar, badakigu. Baina hori ez da arrazoia Bartzelonakoaz ez hitz egiteko. Bartzelona hurbil dago, ikasle batzuk han egon dira, telebistan ikusi dute, familiari hitz egiten entzun diote, agian bat edo batek familia edo adiskideak ditu bertan, ulergarria da haientzat bereziki hunkigarria izatea; has gaitezen hurbil dagoenarekin eta hitz egin dezagun, ondoren, urrutiagoko gertaerez, nahi badugu.

Partekatu dezagun kezka eta pena atentatuaren inguruan. Sentitu dezagun pertsona askoren galera: bizitza galdu zutenena (ume batena ere bai, gure ikasleak bezala), eta hildakoen pertsonak maite zituztenena. Pertsonen bizitza jar dezagun balioan. Adieraz dezagun gaizki iruditzen zaigula besteak mesprezatzea haien bizitzek gutxi balio dutela sentitzeraino, haien bizitza kentzea zilegi dela pentsatzeraino. Hitz egin dezagun besteekiko errespetuaren garrantziaz, elkarrizketaren garrantziaz, elkarbizitzaren garrantziaz… Xumea da, badakit, baina gogoraraziko digu oinarrizko balioak partekatzen ditugula.

Zure ikasleen adina eta interesaren arabera, zure jakintza eta gaitasunaren arabera, posible da gaia sakontasun gehiagoz tratatzea. Ausartzen bazara, posible da galdetzea zein izan daitezkeen arrazoiak horrelako zerbait egiteko. Guztiak ez dira ados egongo, denetik entzun ahal izango duzu agian, batzuek erlijioaren kontra hitz egingo dute, edo etorkinen integrazioa zalantzan jarriko dute edo jatorri bateko etorkinak kalifikatuko dituzte… Gai batzuetan ikuspegi kontrajarriak egon daitezke, noski, baina lagundu ikasleei ikusten ez dela zuzena orokorkerien bidez (negatiboak gainera) etorkinak, musulmanak… definitzea.

Baina nagusiki ekidin behar dena hau da: musulmanak diren gure ikasleak  hiltzaileen taldean sartzea, “zuek denok musulmanok…”. Hiltzaileek islamaren izenean hiltzen zutela esan zuten, baina gure ikasle bakar bat ere, berdin zein den bere familiaren erlijioa, ez dago hiltzaileen talde berean. Ikasle guztiengandik espero dugu besteekiko errespetua, beraz, bat ere ezin izango genuke kokatu intoleranteen taldean. Eta entzuten badugu beste ikasle batzuek horrelako zerbait adierazten dutela ikaskide musulmanen inguruan, ez dezagun utzi pasatzen oharrik egin gabe. Ez ditzagun jarri gure ikasle musulmanak bere burua defendatzeko atakan, ez dute bere burua zertaz defendatu. Agerikoa da esaten dudana, baina badaezpada esan behar da, hori delako sortu daitekeen arriskua.

Ikasle guztiek izan beharko lukete sarraskiaren inguruan haien arbuioa adierazteko aukera. Estrategia sinple bat (nahi duenak parte har dezan): gutako bakoitzak zer esango lioke gazte bati horrelako zerbait ez egiteko?

Gure ikasle musulman batek adierazten baditu musulmanak orain pairatzen ari diren erasoak , jaso dezagun kezka eta formulatu dezagun hori ere bidegabea dela.

Kulturarteko hezkuntzaz asko hitz egiten da. Herritar arduratsu eta solidario izateko formazioa dela esaten da. Lagundu diezaiegun ikasleei herritar moduan kezkak eta balioak adierazten eta partekatzen, oinarrizko kohesioa eraiki dezagun.

Lehengusinak…

… esaten dit proposamen hau gehiago zehaztu beharko nukeela, ez dela sekuentzia didaktiko bat, baliabideak falta direla… Arrazoia du, minimora jo dut. Minimoa partekatzea ez da gutxi, nire ustez.

Eta irakasleok, bitartean, gure betiko helburuekin lan egiten jarraituko dugu: zer egin jatorri desberdineko umeak lagunak izateko, eskolan behintzat denak modu berean komunitatearen parte sentitzeko, jatorri eta errentaren araberako segregazioa ez gertatzeko, ikasleek jarrera kritikoa garatzeko alderdi kultural propioekin eta besteenekin, gatazken kudeaketan trebatzeko, maskulinitate bortitzaren eraikuntza desaktibatzeko…

Publicado en anitzak | Deja un comentario

Autosuntsiketa botoia eta gure katua

Bai… piztuta zegoen.

Publicado en anitzak | Deja un comentario

Zeledon Txiki eta Neska Txiki, denetarako prest?

Gasteizko festak hastear daude eta Amaia eta Erlantz prest agertu dira haien rolak betetzeko: Neska Txiki eta Zeledon Txiki (hemen). Are gehiago: Erlantzek esan du «ez zitzaiola inportako” nagusitan Zeledon izatea. Horretarako ere prest dago, ze ondo.

Amaiak ez du horren gainean ezer esan. Agian ez diotelako galdetu? Hala bada, zergatik ez diote galdetu?

 

A, bai.

Publicado en generoa | Etiquetado , | Deja un comentario

Nire hirian gizon batzuek listua botatzen dute lurrera. Eta zurean?

 

Egun hauetan manspreading-aren inguruan hitz egiten ari da, mansplaining-az ere bai… Duela aste gutxi manterrupting-a ere irakurri dut. Izen horiek agertu bezain pronto, konturatu gara zein ohikoak diren egoera horiek gure artean ere, ez soilik mundu anglofonoan.

Badago, baina, beste “fenomeno” bat, oraindik izenik gabe: kalean gizonek listua lurrera botatzea.

Bai bai, badakit emakumeek ere egin dezaketela eta batzuek egiten dutela, baina EZ da inondik inora gizonen artean bezain sarria, hori argi dago. Gure gizartean (ez dakit zenbat gizartetan) gizonen ohitura bat da. Denek ez dute egiten, ez horixe, baina adin guztietako gizonek, jatorri desberdinetakoek, maila sozio-ekonomiko desberdinetakoek… egiten dute.

Ni al naiz ohitura hori nazkagarritzat jotzen duen bakarra?

Listua hor gelditzen dira, zoruan, besteon begi-bistan. Kale horretan bertan, ume batzuk jolasten ari dira baloian edo patinetan ibiltzen dira, beste batek motxila arrastaka eramaten du, erosketetako poltsak lurrean bermatzen dituzu apur bat deskantsatzeko, giltzak edo lepoko zapia lurrera erortzen zaizkizu eta azkar jasotzen dituzu…

Gizonen ohitura da. Eta aldi berean badakigu ez dagoela gizonen eta emakumeen gorputzetan desberdintasun fisikorik jokaera desberdin hori azaltzen duenik; beraz, gure gizartean behintzat, heziketa diferentzialaren beste ondorio bat da, generoko ikaskuntzarena. Gizonek “baimena” dute horretarako; onartuta dago sozialki. Emakume “ondo” hezi batek, berriz, ez luke egingo.

Diferentzia, hein batean, garbiketaren eta zaintzaren kudeaketarekin lotuta ikusten dut. Emakume askok zikinkeriaren kontzientzia gehiago dute eta gutxiago zikintzen dute, zikinkeria kudeatzea/garbitzea haiei egokitu zaielako eta badakitelako zer dagoen jokoan. Gaur egun ere garbiketa eta tokien zaintza (espazioak denontzat atseginak izateko) emakumeen ataza da nagusiki.

Eta, esan bezala, gizon guztiek ez dute egiten eta haietako askori niri bezain desegokia eta desatsegina iruditzen zaie. Manspreading-a eta mansplaining-a bezainbeste. Posible de gizona izatea eta kalean turik ez egitea, arranopola.

Arggg, puaj!

Kalean zoazela, trumoia tximistaren ondoren heltzen den bezala (baina alderantziz), eztarriko zarata batek iragartzen du askotan listua botatzeko ekintza badatorrela. Bi fase (eztarritik jaso eta ahotik bota) eta bi soinu (argggg, puaj). Begiratu gabe ere, soberan dakizu zure alboan zer gertatzen ari den. Aitortu behar dut batzuetan begirada haserre bat botatzen diedala egileei, baina esango nuke maiz ez dakitela nire keinu txarra zertara datorren…

Zure aldean pasatzen den gizon horrek lasai asko egiten du. Behin ikusi dut, goiz-goizean, beheko kalean, gizon bat, balkoi ertzean eroso bermatuta, eguneko lehenengo karkaxak kalera botatzen. Lasai asko, nire kexa hitzekin harrituta.

Asmatu beharko bagenu hitz bat euskaraz (ingelesez eta gaztelaniaz baino lehen), nola esango zenuke “gizonek lurrera tu egitea”? Horra hor lehenengo proposamena: “gizon-tua”.

(Nire lehengusinak beste hau proposatzen dit, baina iruditzen zait, Artzetarren poema bisual-grafiko setenteroak gogora ekartzeaz gain, idatziz funtzionatzen duela bakarrik: “kARkaxa”).

Publicado en anitzak | 2 comentarios

Manspreading-a edonon. Gaztean ere bai?

Dida

Agian ez zenekien, baina manspreading-a edo gehiegizko hanka-zabaltze maskulinoa ez da soilik New Yorken gertatzen, edo Tokion, edo Madrilen… Euskal Herrian ere bai!

EITB taldeko Gaztearen webgunean sartu naiz elkarrizketa baten bila eta sarrera-argaki honekin egin dut topo! (Hemen). Nesken eta mutilen arteko proportzioaz ez dut ezer esango (bueno bai: 2 eta 5). Norberak bankuan erabiltzen duen espazioak deitu dit arreta.

(Arranopola. Nago badela garaia mutilak praka malguagoak eramaten hasteko, hankartea horrenbeste estutzen ez dutenetakoak, alegia).

Publicado en anitzak | Etiquetado | Deja un comentario

Umeak eta transexualitatea komunikabideetan. Binarismoa eta heteroaraua sustatzen?

Azken aldi honetan trans moduan izendatutako umeei arreta eman diete komunikabideek. Ikusgarritasuna aldarrikatzen da eta badirudi eskertzekoa dela, baina edozein ikusgarritasun? Izan ere, komunikabideek umeei ematen dieten trataerak analisia merezi du. Arreta eskaintzen diete, bai, baina zeintzuk dira arreta horren bidez zabaltzen dituzten mezuak? Zein da haien paradigma, atzean dagoen ikuspegia?

Bi adibide jarriko ditut.

Ez bada mutil tradizionala, izan dadin neska tradizionala. Gora binarismoa!

Izan ere, transgresorea irudi lezakeen egoera horren bidez, batzuetan binarismoa sustatzen dela ikusten da. Betiko binarismoa: neskak eta mutilak, norbera bere esentziekin, bere ezaugarriekin, bere rolak eta funtzionekin. Neskak, noski, ahi larrosan murgilduta; gizarteak neskeentzat eraiki dituen konbentzioak sendo azpimarratuta.

Horrela hasten zen El Correon neska bati egindago elkarrizketa (umeen izenak aldatuko ditut haien anonimotasunaren alde jokatzeko).

“Cuesta imaginar a una niña más femenina que Maider, más similar a la imagen idealizada de una princesita. Con su rubísima y larga melena sujeta por una gran lazada, su vestido de guipur blanco y rosa, sus facciones delicadas, sus gestos de coquetería, su bolso y sus inseparables muñecas… Lástima que el médico que la trajo al mundo, hace casi siete años, no supiese ver más allá de sus genitales y la etiquetase erróneamente como un varón. “Pero es que él no era mago para saber que yo era una niña”, le justifica Maider, mientras acicala con un diminuto peine a una de las seis ‘monster high’ que la acompañan”. El Correo, 2014-9-14

Tira, zerbait aldatu da betikoa ez aldatzeko. Testuak ikustarazten duenez, hor daude betiko bi kaxak, maskulinoa eta femeninoa, eta ez bazaude batean, bestean sartuko zara. Belarrietaraino. Kito. Kaxaz aldatzea onartzen da, kaxak egotea inolaz ere zalantzan jarri gabe.

Txikitatik ikasi bikotekidea izatearen beharra, beste generokoa, noski. Gora heteroaraua!

Lehen aipatutako neska aukeratu dute ETB2n 2016. urteko pertsonai moduan eta pasa diren gabonetan elkarrizketa bat egin diote lehendabizi bere hiriko parke batean, lagunekin batera, eta geroago estudioan.  Maiderrek 9 urte ditu, ez dezagun ahantz. Parkean honakoa da kazetariak egiten dion elkarrizketaren pasarte bat:

-Aurkezlea (8:25). (Kamarari zuzenduz) Nos hemos enterado de que tiene novio. (Mutil bati mikrofonoa jarriz) Hola, qué tal, ¿eres el novio de Maider?

-Mutila: Sí, bueno, no sé. Pregúntale.

-Aurkezlea: ¿Ahora mismo estás con ella o no estás con ella?

-Mutila: Pregúntale a ella. Las chicas mandan.

(Umeek barre egiten dute, lotsatuta dirudite).

[…]

-Estudioan dagoen aurkezlea (9:40):  Te lo voy a preguntar. No me mires así, ¡que tienes novio! ¿Quién es? Bueno, le hemos visto ahí, pero se tapaba la cara. Ha ido un poco de…  uy que no me conozan. ¿Como se llama?

-Maider: Unai.

-Aurkezlea: Unai. Pero ¿de verdad?, porque él ha dicho “preguntarle a ella, las mujeres mandan, las chicas mandan”. Entonces ¿es verdad?, ¿confirmas lo tuyo con Unai? (Umeak ez du hitzik esaten; sorbalda jasotzen du). ¿Y va de verdad o es un capricho? (Umeak beste keinu bat egiten du ezer esan gabe).

[… Beste gai batzuk tratatzen dituzte].

Aurkezlea: De verdad, ha sido un placer conoceros. Sois un encanto. Y yo quiero que Maider… ahí tienes tu cámara. Manda un saludo a tus amigos, a tus amigas, a Unai si quieres decirle algo (umeak lotsatuta dirudi eta buruarekin ezetz esaten du), si quieres hacerle ojitos, no sé. Lo que quieras, desearles un feliz año… lo que tu quieras, todo tuyo.

Maider: Pues…  muchas gracias a mi mejor amiga María, que siempre me quiere y  me hace muchas cosas. Gracias, María.

Aurkezlea: ¿Y a Unai?, ¿a Unai?… Pero dile algo a Unai… (umeak ezetz esaten du buruarekin). Un beso, un beso (ez du lortzen umeak Unairi musu bat bidaltzea, umeak jarraitzen du buruarekin ezetz esaten). Bueno, pues nada, urte berri on, que te vaya todo fenomenal, que te vaya muy bien.

Ikasten joateko

Zelako insistentzia, ze fortzatua, ze ezbeharrezkoa…

Bada horixe, argi gera dadin. Bikotekidea izateko garrantzia txikitatik eraiki behar da, eta heterosexuala izan behar dela ere bai. Onartu dute Maider neska bat dela, orain dagokiona da ikastea emakume bat ez dela bikotekiderik gabe egon behar eta bikotekidea mutil bat izan behar dela. Maiderrek ez ditu galdera inpertinenteak erantzuten, eta, berriz, hitz batzuk zuzentzen dizkio neska den bere lagun onenari. Aurkezlearentzat, baina, ez da nahikoa, eta Unai izeneko mutilari zerbait esan diezaion tematzen da. Bere esaldi topikoek ere, prentsa larrosakoaren modukoek, arreta deitzen dute ume batekin hizketan. Tira, penaz geratuko zen agian, Maiderren heterosexualitatea ikusleen aurrean oraindik frogatu gabe gelditu delako, jende guztiak ikus dezan umea, sakonean, normal-normala dela, gizarteak eskatzen duen bezalakoa.

Trans errealitateak gero eta ikusgarritasun handiagoa du komunikabideetan. Galdera hau da: zein ikuspegitatik tratatzen ari da kasu batzuetan? Betiko binarismo eta heteroarauaren ikuspegitik? Hori da gure gizartean zabaltzea nahi duguna aurrerakoia balitz bezala, sekulako pausoa balitz bezala? Orain arteko kaxak eta arauak zalantzan jarri gabe, areago, orain arteko kaxak errefortzatuz?

Eta haratago: onuragarria izango al da ikuspegi hori (eta komunikabide batzuetan jasotzen duten trataera) ume protagonistentzat?

Publicado en generoa | Etiquetado , , , | 2 comentarios