Sexu-heziketarako liburu eder bat: Sexo es un palabra divertida (2019, Edicions Bellaterra)

Irakasle, guraso, ez duzu sinetsiko, baina ikastetxe batzuetan eta familia batzuetan ez da sexuaz hitz egiten umeekin. Ze gauza bitxia, ezta?

Izan ere, ikastetxe batzuetan, kanpoko profesionalak kontratatzen dituzte (sexologoak oro har, ordu batzuez) umeekin gaiaz aritzeko. 12 urte baino gazteagoak diren umeekin! Arranopola, tutoreak denaz daki –euskara, mate, gizarte…–, baina gizakien sexuaz ez daki nahikoa bere ikasleekin hitz egiteko, eta aditu bat ekarri behar du horretarako. Sexuak gauza benetan arraroa izan behar du, alajaina… Gertatzen da, gainera, batzuetan irakaslea ez dela gelan gelditzen adituaren azalpena entzuteko, eta kontuaz ikasten ez duenez, hurrengo urtean aditua etorri behar da berriro ikasle berriei gauza bera azaltzeko. Eta horrela urtero. Nire buruari galdetzen diot zergatik ez den gelditzen irakaslea saio horietan…

Guraso ugarik ere nahiago dute seme-alabak hortik zehar enteratzea (badakizu, hasieran “polla” hitza sakeleko internetean sartuta eta “bideoak” hitza sakatuta, adibidez. Gero, zuzenean, “porno” hitza sartuta). Baina norberaren umeek ez dute hori egiten, ezta? Besteenek agian bai. Ez, gureek itxaroten dute egonarriz aditu hori eskolara etorri arte eta, ondoren, gaia zeharo ahazten dute adituaren hurrengo bisitara arte, bi edo hiru urteren buruan.

Ez baduzu hori erabat sinesten, ziur aski, hezitzaile moduan, tresna bila ibiliko zara. Ni ere bai, une oro. Eta Sexo es una palabra divertida (Cory Silverberg eta Fiona Smyth, 2019, Edicions Bellaterra) tresna majo bat iruditu zait.

8-12 urtekoekin batera irakurtzeko liburu bat da. Elkarrizketa sortzeko, elkarri komentarioak egiteko, alderdi batzuk elkarrekin osatzeko… Liburu koloretsu eta bizia da, diseinu erakargarrikoa. Queer pedagogiaren barruan kokatuko nuke: aniztasuna du ardatz (ezaugarri fisikoak, kulturalak, izaerak, desioak…), eta binarismoa gainditu eta deseraikitzen laguntzen du. Praktika sexualak ez dira zuzenean azaltzen edo deskribatzen, baina hitz egiten da gorputzaz, maitemintzeaz, masturbazioaz, kontsentimenduaz… Bereziki interesgarria iruditu zait umeen kontrako abusuen gaiaren trataera: nola hitz egiten duen liburuak kontu horretaz umeekin, nola laguntzen dien detektatzen, nola proposatzen dien laguntza bilatzea… Gai zaila da eta nagusiok ez ditugu beti hitz egokiak aurkitzen; liburuaren planteamendu argia eta zaindua oso eskertzekoa da, beraz.

Zalantza batzuk sortzen dizkit liburuak: “parte pribatu edota intimoen” ordez “erdiko parteak” terminoa hobesten du (“las partes de en medio”, 58 orr.); organo genitalak izendatzen eta erakusten ditu (68-71 orr.) baina intersexualitatea ez da hor agertzen, bukaerako glosarioan jasotzen den arren (eta jarraitzen dut jakin gabe nola izendatu ume intersexualen organo genitalak); justizia terminoa aipatzen du (33 orr.) baina ez da oso argi gelditzen bere aplikazioa dagokigun gaian… Xehetasunak, dena den; oro har hartuta, liburu bikaina da.

Guraso, senide, tutore… eman begiratu bat ea zer iruditzen zaizun. Ea behintzat atalen bat erabilgarria iruditzen zaizun.

Ze ondo etorriko litzaigukeen argitaletxe batek liburua euskaraz ateratzea, ezta? Baten bat animatzen da?

 

Anuncios
Publicado en generoa | Etiquetado , | 2 comentarios

Eskolak “erakargarriago” egitea?

(Hona hemen Berria egunkariak argitaratu didan artikulua, 20019-6-9)

“Nola egiten ditugu erakargarri guraso askok baztertzen dituzten ikastetxeak?” Hori da egunkari honek proposatu didan galdera. Eta hori da, hain zuzen, ikastetxe askok jakin nahiko luketena.

Galdera ez da erosoa. Argi dago eskola segregatuak badaudela, horiek non errenta baxuko edota jatorri atzerritarra duten ikasleen portzentajea askoz altuagoa baita haien testuingurukoa baino (klase ertaineko autoktonoak baino ez dituztenak ere eskola segregatuak direla ahaztu gabe, nahiz eta hor arazoa gutxik ikusten duten). Eta argi dago, halaber, desoreka areagotzen ari dela, egoera aspaldidanik salatua izan den arren. Jarritako galderak adierazten du guraso askok ez dituztela eskola konkretu batzuk aukeratzen. Hori da segregazioa elikatzen duen faktore bat –eta luze hitz egin genezake zergatiez– baina ez bakarra. Bestalde, “nork” egin behar du baztertutako eskola bat erakargarri? Eta harago joanda: zer da eskola “erakargarri” bat?

Izan ere, une honetan eskola segregatuen existentzia ezin da ulertu hezkuntza administrazioaren erantzukizuna kontuan izan gabe, gure hezkuntza sisteman dauden dinamika desegoki batzuen aurrean esku-hartze eraginkorrik ez egiteagatik eta ekitatearen aldeko irizpideei lehentasuna ez emateagatik. Egoera nola dagoen ikusita, ez dago soberan planteatzea ea noraino gure agintari batzuek (eta haien boto-emaile batzuek) egungo egoera nahiago duten, diru publikoarekin sostengatutako eskola guztiak sozialki heterogeneoagoak izatea baino. Baina argi hitz egin dezagun: ba al dago argudiorik segregazioa defendatzeko? Zein ekarpen egiten dio gizarteari, kohesioari, euskarari, ekitateari…?

Lehenengo galderara etorrita, esango nuke familia ugarik estimatuko luketela eskola bat non, adibidez: -instalazioak duinak diren eta azpiegiturak minimoki erakargarriak diren; -hezkuntza (eta hizkuntza) proiektu majo bat dagoen eta hezkuntza komunitateak inplikazioz partekatzen duen; -irakasle taldea egonkorra den eta plantillaren herena edo erdia ez den urtero aldatzen (hezkuntza proiektua modu egokian aurrera eraman ahal izateko, adibidez); -eskola bat non zuzendaritzak, klaustroak eta hezkuntza komunitateak jarrera eta diskurtso positibo bat adierazten duten aniztasunarekiko;  -eta non baliabide nahikoak dauden aniztasunari duintasunez eta kalitatez erantzuteko. Zerrenda horren aurrean, esango nuke gutxieneko baldintza batzuk hezkuntza administrazioaren ardurapean daudela, ezta…?

Ez naiz hemen arituko alboko zutabean aipatzen diren “iman proiektuez”. Erakargarriago egin ditzakete eskola batzuk –erne, segregatutako eskolak ez dira gutxi–,  baldin eta aipatutako beste baldintza horiek ere betetzen badira.

Eta, noski, klase ertaineko familia autoktono batzuek begi onez ikusiko lukete eskola bat non aniztasun soziala presente dagoen, baina ez eskola bat non soilik edo nagusiki errenta baxuko familiak edota familia immigranteak edota etnia jakin bateko familiak dauden. Besteak beste, hori ez delako haien herriaren, auzoaren edo hiriaren konposizioa (izan ere, desabantailan dauden familia ugarik ere ez dute hori nahi). Eta horrelako kontzentrazioak ez gertatzea Eusko Jaurlaritzaren eginkizuna da, legea betearaziz. Ikastetxe guztietan gutxienez bi leku gelditu behar dira geletan ratioaren gainetik, ikasturtean zehar heldutako matrikula bizia jasotzeko. Eta argi dago hori zaindu behar dela aniztasun sozialik gabeko ikastetxeetan bereziki. Ikastetxe batzuetan kuotak kobratzen jarraitzen dute, legeak dioen arren derrigorrezko hezkuntza dohainik izan behar dela. Administrazioak jarraitzen du ikasturtean zehar kanpotik etorritako ume asko oso segregatuta dauden ikastetxe batzuetara bidaltzen. Ez du, oraindik, neurririk inplementatu oztopatzeko eskola batzuek estrategia informalen bidez familiak aukeratzea. Administrazioak jarraitzen du gela berriak irekitzen aniztasun sozial gutxiko ikastetxeetan… Gako batzuk baino ez aipatzeagatik.

Baina hori guztia behin eta berriro errepikatu da hamar urteetan zehar. Zer gertatu behar da segregazioaren arazoari benetan heltzeko?

Publicado en anitzak | Etiquetado , , | 1 Comentario

Haur literatura eta generoa. Irakasle, guraso: nola aztertu gelako ipuinak eta zer egin ondoren?

 (Association européenne Du Côté des Filles)

Irudiak argi hitz egiten digu rolen desberdintasunaz: besaulkia/tronoa, betaurrekoak eta hanka-zabaltze maskulinoa VS zaintza, amantala eta bigarren planoa. Eta gure umeek, zer aurkituko dute haien gelako liburuetan? Gai gara analisi bat egiteko?

Duela aste gutxi Arabako herri bateko haur-eskolan saio bat gidatu nuen gai horrekin: haur literatura eta generoa.  Bi ordutan zehar irizpideak eztabaidatu genituen eta ipuin eder ugari (eta hain ederrak iruditu ez zitzaizkigun beste batzuk) partekatu eta komentatu genituen erakusketa inprobisatu batean.

Mintegi horretan jorratutako gai batzuk laburbilduko ditut artikulu honetan beste hezitzaile batzuoi (irakasle zein senide) agian erabilgarri suertatuko zaizkizuelakoan.

 

Lehenengo hurbilpena: obra motak

Ikasgelan edo etxean ditugun obrak generoaren aldetik eta LGTBIQ* aniztasunaren aldetik (afektibo-sexuala eta fisikoa) aztertzean bai kontatzen denari bai irudiei erreparatuko diegu. Hasteko, honako aukerekin egingo dugu topo:

Generoa ez dago presente. Asko dira ipuin horiek. Gerta daiteke, adibidez, ipuinen protagonistak izatea koloreak, formak, zenbakiak… eta harremanen gaia ez agertzea (erne, zeren batzuetan aniztasuna eta harremanen gaia gaia koloreak eta formen bidez tratatzen da).  Adibide bat: Liburu bat.

Genero estereotipoak agertzen dira, alegia, rol eta funtzio tradizionalak. Adibidez, amak ume protagonista zaintzen du, aitak agur esaten dio umeari etxetik ateratzean lanera joateko… Graduak egon daitezke, errealitate apur bat tradizionaletik oso tradizionaleraino. Norbaitek esan dezake egungo familien artean ere horrelako rolak aurkitzen direla (geroago ikusiko dugu horrekin zer egin). Txomin komunean liburuan, adibidez, ama da zaintza figura (baina agian familia horretan guraso bakarra da).

Rol eta funtzio tradizionalak gainditzen dira. Hala bada, bi aukera daude:

  • Ipuin “militantea” da. Liburuaren gai nagusia generoa da. Bi mota daude nagusiki. Liburuaren helburua azalpen bat ematea izan daiteke (Ametsek bi ama ditu). Beste aukera bat da generoarekin lotutako gaia arazoa izatea, liburuaren bukaeran ebazten dena (Marimutila naiz. Eta zer?). Trans errealitatea eta genero eraikuntzarekin gora-beherak tratatzen dituzten batzuk analizatu dira blog honetako artikulu batean.
  • Liburuaren gaia ez da generoan zentratzen. Korapiloa beste bat da, eta, aldi berean, umearen ingurunean dauden pertsonaiak ez dira estereotipatuak (gerta daiteke aitak umea zaintzea, umeak bi ama izatea…). Haserre gorria liburuan gaia norberaren haserrearen kudeaketa da; bidenabar, ilustrazioetan ikusten dugu umea zaintzen duena eta afaria prestatzen duena aita dela, eta liburuan ez dagoela beste zaintza figurarik.

Katxiporreta taldeak mota horretako hainbat material interesgarri sortu ditu.

Aniztasunaren aldeko liburuak dira. Generoaren gaia ez dute tratatzen, baina zentzu zabal batean ikuspegi bat eskaintzen diote umeari: irekitasuna behar da aurrean dugun errealitatea ulertzeko, aurreiritzi eta estereotipoetatik haratago; izan ere, bide zurrunak alde batera utzita, izateko edo jokatzeko askotariko moduak estimatzeko aldarriak dira. Adibide batzuk dira Elmer, Munstro arrosa, Munstroa eta igela… Aniztasuna metaforikoki tratatzen dute: pertsonaien ezaugarriak (bere inguruan arbuiatuta izan daitezkeenak baina erreibindikatuta gertatzen direnak ) ulertu daitezke aniztasun fisikoarekin lotuta, gaitasunen aniztasunarekin, aniztasun afektibo-sexualarekin…

 

 

Nola baloratu materiala eta zer egin?

Liburu batzuk desegokiak irudituko zaizkigu eta erabakiko dugu apaletik kentzea. Beste batzuk, berriz, ez zaizkigu bereziki apurtzaileak irudituko baina gizartean dauden egoerak ere islatzen dituzte, eta ziur aski modu maioritarioan: ama da liburuan umea zaintzen duena, baina ez al dira amak nagusiki umeak zaintzen dituztenak (oraindik) gure gizartean? Baztertu beharko genuke liburua? Beste liburu batean gurasoek bikote heterosexuala osatzen dute. Eta kasu horretan?

Gakoa liburuen bilduman dago: aipatutako liburua egoteaz gain, beste batzuk aurkitzen baditugu non zaintzaileak ez diren soilik emakumeak, eta beste batzuk non beste familia motak agertzen diren, bereziki apurtzaileak ez direnak ere egon daitezke.

Beraz, liburua bera aztertuko dugu eta baita liburuen multzoa ere. Horren arabera, erabaki batzuk hartuko ditugu:

  • Liburu batzuk baztertu. (Berdin nolakoa den bilduma, liburu batzuk baztertzeko modukoak irudituko zaizkigu).
  • Liburu berri batzuk ekarri gure bildumara. (Denen artean aniztasuna islatzeko).
  • Liburu batzuk eraldatu. (Posible da edukia aldatzea, esaldi batzuk birformulatzea, irudi batzuen gainean guk marraztutako zerbait eranstea…).
  • Liburuez umeekin hitz egin. (Heldu batekin –bitartekaria– ari badira liburua irakurtzen, helduaren komentarioak, galderak, gogoetak… lagungarriak izan daitezke liburuaren alderdi batzuei “buelta” emateko).
  • Izenak jarri edo aldatu. (Umeak “ar/gizon” ala “eme/emakume” moduan identifikatutako pertsonaia bati izena aldatzea eta beste generoarekin lotu ohi den beste izen bat jartzea).

Azkeneko estrategia hori merkea bezain eraginkorra da umeen genero estereotipoen eraikuntzaren kontra. Adibide bat: egingo nuke ume gehienek pentsatuko dutela beheko satorra gizona dela, liburuak horretaz ezer ez dioen arren. Zergatik?: betaurrekoak, zapata itxiak, haserre aurpegia (bai, haserre aurpegia)… Umeak ari dira jada ilustrazioen kode tradizionalak barneratzen. Esperimentu erraz bat egin dezakegu: eskatu diezaiegun umeei (3-7 urtekoei nagusiki) satorrari izen bat jartzeko, ea zer erantzuten duten. Uste dut ez dudala nire hipotesia azaldu behar… Baina zergatik sator hori ez da “Miren” deituko, guk horrela nahi badugu?

Letra eta irudia

Lehen esan dugun bezala, liburua aztertzean, arreta jarri behar da bai letran bai irudietan. Ohikoena da ildo berbera izatea, baina gerta daiteke ipuina, irakurrita, egokitzat jotzea eta aldi berean irudiak erabat estereotipatuak izatea. Adela Turinekin ikasi genuen haur literaturaren irudiak analizatzen. Ikusi, adibidez, bere artikulua “Aprender a descifrar las imágenes destinadas a los niños y niñas”, Congreso internacional Sare 2005 “Niñas son, mujeres serán”, Emakunde, 2006, 89-104. Turinek erakutsi zigun irudien binarismoa: gizonekin lotuta, besaulkia, egunkaria, betaurrekoak, lanera joateko maletina, txakurra, atea…; emakumeekin lotuta, sukaldea, amantala, katua, leihoa…

Kontuz animaliekin!

Turinek azaldu zigun, halaber, animaliak, jantzita daudenean, oso estereotipatuta agertzen direla generoaren aldetik. Pentsatu dezakegu, bestalde, itxura “naturalago” duten animaliak (jantzirik gabe eta ez horren humanizatuak), ez direla txertatuko eskema binarioan. Berriz, nik esango nuke mota horretako animalia gehienak ar moduan ikusten dituztela umeek (salbuespenen artean amak daude, noski). Horren arabera, 2 urteko eta 3 urteko gelan umeek ulertu dezakete liburuen protagonista gehienak maskulinoak direla.

Zuen ustez, hurrengo liburuan zein izen jarriko liokete erbi nagusiari eta zein erbi txikiari? Ez zaizue irudituko ume ugarik kumeari izen maskulinoa jarriko diotela, eta zaintzaileari femeninoa? Esperimentua egin nahi duzue ezagutzen dituzuen umeekin (3-8 urtekoak)?

Falta zaizkigun liburuak…

… dira “militanteak” ez direnak, baina askotariko rol eta egoerak jasotzen dituztenak. Ez dute aurkezten konpondu behar den gatazka edo azaldu behar den ez-ohiko egoera; aniztasuna zeharka agertzen dute –”paisajearen” parte moduan– eta gai nagusia beste bat dute. Idazle, ilustratzaile, animatu zaitez horrelako obrak sortzen, urgentzia dugu eta!

Esan gabe doa, baina esan behar da, beste aniztasunek ere presentzia izan behar dutela militateak ez diren liburuetan: aniztasun funtzionala, etnikoa, jatorrikoa, azalaren kolorekoa…

Perfekturik ez

Ez dago ezer perfekturik eta liburuen inguruan antzeko zerbait esan dezakegu. Lehenago aipatu dut liburu bat, Haserre gorria, non zaintza figura umearen aita den eta sumintzen den protagonista txikiari afaria prestatzen dion. Pena apur bat ematen du aitak: txaleko eta korbatarekin agertzen da zopa-ontzia mahaira eramaten duen bitartean, ia maiordomo bat iruditzeraino. Zer egingo diogu ba. Lehen esan bezala, bitartekariaren komentarioak lagungarriak izan daitezke ipuinaren alderdi batzuei buruz…

Kalitatea irakaspenaren gainetik!

Azken urteotan oso boladan jarri dira umeei –ere– zerbaitetan lagundu nahi dieten liburuak: iluntasunari edota munstroei beldurra ez izaten, txiza pardelik gabe egiten, norbaitek bi aita izatea ondo hartzen… Kasu batzuetan, mezu pedagogikoa gailentzen da eta liburuak kalitate literario eta artistikoa galtzen du. Arriskuak dira, batez ere, liburu “roileroak” ekoiztea (oso diskurtsiboak eta esplikatiboak), eta ilustrazioak ere lauak izatea eta umeentzako ez oso erakargarriak. Asmo onekoak bai, baina… Horrelakoak dira Edicions Bellaterra argitaletxeko batzuk, nire ustez, ahaztu gabe aniztasun afektibo-sexuala umeei azaltzen aitzindaria izan dela.

Gaur gure umeen biblioteka txikia osatu beharko bagenu, liburuen kalitateari erreparatu behar zaio, dudarik gabe. Horretarako tresna bat da Mondragon Unibertsitateko HUHEZI fakultatearen Haur Liburu Mintegiak argitaratzen dituen Haur eta gazte literatura. Irakur gida. Adituen talde batek euskaraz argitaratzen diren liburu guztiak aztertzen ditu eta kalitateko liburuak seinalatzen ditu 2001.etik urtero kaleratzen duen gida batean. Sarean aurkitu ahal dira gida guztiak, esteka honetan hain zuzen:  https://www.mondragon.edu/eu/-/irakurgida-2-17

 

Bi hitz ipuin tradizionalen inguruan

Tradizionalak diren heinean eduki tradizionalak ez dira falta, eta tradizioa –ez da esan behar– patriarkala da. Salbazio maskulinoaren zain dauden printzesak eta haiek salbatzera datozen printzeak kritika feministaren jomugan daude aspaldidanik. Eta aldi berean narrazio horien alderdi sinbolikoak onuragarri kontsideratu dira: bakarrik gelditzen diren umeek aurrera ateratzea lortzen dute, gaiztoen erasoei buru egiten diete askotariko estrategiei esker, beldurra eta sufrimendua gainditzea posible da, ahalegin edo sufrimendu aldi bat beharrezkoa da pertsona bezala garatzeko eta norberaren helburuak lortu ahal izateko, norberaren transformazioak bizitzaren parte dira…

Nik lehen azaldutako irizpide batera itzuliko nintzateke: har dezagun gelako bilduma (etxean, eskolan), eta ikus dezagun nola dagoen osatuta. Anitza baldin bada, ipuin tradizionalen bat barruan egotea ez nuke desegokitzat joko. Baina ziria sartu nahi nuke hemen (apur bat), zuen baimenarekin: alderdi sinbolikoak baldin badira ipuin horien balio nagusia –narrazioen edertasunaz gain–, ez du inportako protagonisten generoa aldatzen badugu, ezta? Ez du inportako goru baten ardatzarekin ziztatzen dena mutil bat baldin bada, adibidez, eta neska bat baldin badator mutila ehun urteko loaldi horretatik esnatzera, ezta? Bada, orduan, narrazio osoa eta bere balioak mantendu ditzagun eta generoa aldatu diezaiegun pertsonaiei –hori baino ez– ahozko gure kontakizunean: Loti ederrari, Edurne Zuriri, ehiztariari, amaordeari, ipotxei, Rapunzeli… Psikoanalista klasiko batzuek ez lukete oso ontzat emango ideia hori, baina esango nuke berdin-berdin funtzionatu beharko luketela narrazioek ume txikientzat. Aldaketa heresia bat iruditzen bazaigu, zergatiaren inguruan galdetu beharko genioke gure buruari.

Eta azkenik…

Asko gozatu dezagun gure umeen ipuinak aztertzen ditugun bitartean, obra zoragarriak aurkituko ditugu eta!

Publicado en generoa | Etiquetado | 5 comentarios

“Ile-mozte femeninoa: 25 euro. Ile-mozte maskulinoa: 14 euro”

(Iturria: Pixabay)

Oporretan nago eta, auzoan, ile-apaindegi bakarra. Ilea oso labur eramaten dut eta horrela mantendu nahi dut. Ile-apaindegian sartu naiz. Elkarrizketa honakoa izan da, gutxi gora-behera:

-Egun on.

-Egun on.

-Ilea moztea nahi nuke. Ez dut garbiketarik behar eta, moztu ondoren, ez dut orrazketarik nahi. Moztea baino ez dut nahi. Atzeko partea makinatxoarekin. Prezio maskulinoa ordaindu nahi nuke, mesedez.

-(Irribarrea izoztu zaio). Ez da posible. Emakume prezioa ordaindu behar duzu.

-Baina ez dut ondo ulertzen zergatia. Motzaldi maskulinoa nahi dut. Nire bikotekidea gizona da, ile gehiago dauka nik baino eta, baldin badator, 14 euro ordaindu behako luke.

-Horrela da. Hortxe dago prezioen zerrenda eta, ez baduzu gustuko, ez duzu zertan hemen ilea moztu.

-Barkatu baina niri bidegabea eta desegokia iruditzen zait. Lana zein den begiratu beharko genuke, ezta? Zakila banu, gizonen prezioa kobratuko zenidake?

-(Apur bat urduritu da. Zakil hitza ez zuen esperoko agian, edo pentsatuko zuen erakusteko prest nengoela gizonen prezioa eskuratzeko…). Esan dizut jada; hemen beste ile-apaindegietan bezala jokatzen dugu eta, ez baduzu gustuko, ez duzu zertan ilea hemen moztu.

-Entzun dizut, baina ez zait ondo iruditzen. Eta trans moduan, zer kobratuko zenidake?

– … Bada berdina. Agur eta egun ona izan.

-Agur, bai.

Ez da argudio trukerik egon. Langileak kortesia hotza gorde du eta ez da arrazoietan sartu; deseatzen zegoen nik alde egiteko. Nik pasartea horrela kontatzen dizuet. Une batez, nire buruari galdetu diot nola kontatuko dien berak bere ingurukoei.

 

Ez da elkarrizketa hau izan dudan lehenengo aldia. Nire hiriko toki batean ia berdina izan nuen. Ile-apaintzaileak bukaeran –zakilarena entzun ondoren– eskaera onartu zidan, eta gizonen prezioa kobratu zidan, hortik zehar ez komentatzeko eskatuta. Joan nintzen hurrengoan, baina, bera betiko preziora itzuli zen, eta nik bertara berriro ez itzultzea erabaki nuen. Agian esan beharko niokeen zergatik, handik atera nintzenean… (Baina ez daukat eztabaidatzeko gogoa une oro).

(Nire lehengusinak dio nola jartzen naizen sos gutxi batzuengatik. Hamaika euro horiek gero beste edozein gauzatan gastatzen ditudala. Zirikatzaile galanta. Soberan daki berak ez dela -soilik- diru kontua…)

Publicado en generoa | Etiquetado , | Deja un comentario

Ume trans bat daukagu eskolan. Formaziorik behar dugu? Zein mezu emateko?

Hori da azken urteotan hainbat ikastetxetan sortzen ari den galdera. Bulba duen ume batek esaten du mutila dela eta mutil izena aukeratu du, adibidez. Ez da, argi dago, egun batetik bestera gertatu den zerbait, baina une batean badirudi zerbait egin behar dela. Horren aurrean erreakzio desberdinak agertu daitezke tutorearen eta klaustroaren aldetik; haietako bat da “gai honetaz ez dakigu nahikoa; formazioa behar dugu eta espezialista bat ekarriko dugu ikastetxera saioren bat ematera”. Batzuetan formazioa klaustroarentzat soilik planteatzen da, beste batzuetan kolektibo guztientzat, eta gurasoei eta ikasleei ere saio bat edo batzuk eskeintzen zaizkie.

Erne! Ikuspegi desberdinak daude…

Baina prestakuntza guztiak ez dira berdinak eta horretaz kontziente izan behar dugu hezitzaileok. Marko filosofiko/ideologiko desberdinetatik abiatzen dira formatzaileak eta planteamendu desberdinak ekartzen dituzte.

Hori da testu honen helburua: markoen desberdintasunen inguruan gogoeta xume bat proposatzea. Formatzaile bati deitzeko orduan, nik esango nuke ez dela nahikoa gaiarekiko sentiberatasuna eta esperientzia izatea, edo elkarte edo erakunde jakin bateko kidea edo langilea izatea. Baten batek argudiatuko du baietz, horiek direla behar diren baldintzak, baina hezkuntza esparruan gaude eta, horretaz gain, pentsatu beharko genuke –uste dut– ea formatzaile horren mezuak diren gure ikasle guztientzat nahi izango genituzkeenak, eta ea koherenteenak diren hezkuntza inklusiboarekin eta ikasle guztien garapen askearekin. Are gehiago kontuan izanda gauzatuko den esku-hartzea mezu horiekin lotuta egongo dela eta desberdina izango dela markoaren arabera. Markoek ondorioak dituzte pertsonen bizitzetan.

HIRU GAKO formazioari begira:

  1. Nolakoa izango da ikuspegia: binarista eta binarizatzailea (generoaren “kaxa” batetik bestera pasatzeko) ala ez-binarista eta ez-binarizatzailea (generoaren “kaxak” zalantzan jartzeko)?

Feminismoaren aurkikuntza da alderdi biologikoak (sexua) eta eraikuntza soziala (generoa) bereiztea. Sexua ere noraino den eraikuntza soziala aztertzen ari bada ere. Generoak –bi generoak gure artean– kaxa modukoak dira. Haietako batean sartzen zaituzte jaiotzean hankartean duzunaren arabera (egozten zaizun sexuaren arabera), eta kaxa horretan dagoena dastatu ahal duzu, baina ez bestean dagoena. Umeen sozializazioa gure gizartean diferentziala da oraindik, eta neskengandik eta mutilengandik ezaugarri eta rol desberdinak espero dira eta bultzatzen dira hazkuntza prozesuan, askotan ez oso modu kontzientean hazleen aldetik. Kaxak kaiola txikiak dira, eta haietan sartuta egoteko behar hori lehenengo genero indarkeria da, ume guztiek pairatzen dutena. Panorama horretan umeak genero identitatea –ni neska naiz, ni mutila naiz– eraikitzen joango dira.

Nire aldetik, erabat ados nago Marina Subiratsekin azaltzen duenean noizbait zerbaitetarako balio izan badute, gaur generoak obsoleto daudela, ez diotela jendeari bizitzen laguntzen. Inposaketak diren heinean desagertu behar direla. Isa Vázqueren ilustrazio hauek beste aukera batzuez hitz egiten digute:

           

Trans etiketa daukaten umeak ez daude eroso egokitu zaien kaiolan, argi dago. Eta beste umeak? Ez al dira haietako asko deseroso sentitzen, osatugabe, egonezinik?

Formazioari begira, beraz, lehenengo galdera da: Zein da helburua? Ume jakin horren ingurukoei ulertaraztea umeak eskubidea duela kaxa batetik bestera pasatzeko eta ahalbidetu behar zaiola hori egitea? Ala kaxen existentzia bera zalantzan jartzea, ume guztien kaxen existentzia?

Lehenengo jarrerak ikuspegi binarista batekin konektatzen du eta mezu binarizatzailea transmititu dezake; ez du bi generoen existentzia kolokan jartzen. Errefortzatu ahal duela esango nuke: ez bazaude hemen, hor egongo zara. Hemen ala hor, horiek dira aukerak. Bigarren ikuspegiaren helburua da, berriz, generoa zer den eta nola eraikitzen den ulertzea, eta molde jakin batera egokitzeko zein presio jasotzen ditugun –eta zein presio ezatzen ditugun besteengan– kontziente egitea. Ortzmuga da ume guztientzako askatasunaren bidea irekitzea, denek orain arte bi kaxa desberdinetan egon dena dastatu/probatu/esperimentatu ahal izateko. Nahi duten heinean, interesatzen zaien heinean, noski.

Aurreko artikulu batean azaldu dut nola tratatzen den gai hau umeentzako ipuin batzuetan. Haietako batzuek lehenengo ikuspegia islatzen dutela esango nuke; beste batzuk –nire ustez askoz interesgarriagoak–  bigarrenera hurbiltzen dira. Artikuluak honako titulua dauka eta blog honetan bertan aurki daiteke: Umeak, generoa eta transexualitatea. Bost ipuin argitaratu berri eta gogoeta bat.

(Laster idatziko dut zerbait beste ipuin eder batzuen inguruan, generoaren gaia tratatzen dutenak: Ahora me llamo Luisa  –Jessica Walton eta Dougal MacPhersonena– eta  La mitad de Juan –Gemma Lienas eta África Fanlorena–).

  1. Formazioa sexuan zentratzen da ala generoan? Sexologoen esku dago ala “generologoen” esku?

Galdera hau aurreko puntuarekin estuki lotuta dago. Aditu batzuek ez dute behin ere “genero” hitza aipatzen haien azalpenetan eta ematen duten prestakuntza saioetan, nire harridurarako. “Sexuan” zentratzen omen dira. Baina umearen “sexuari” ez zaio ezer gertatzen, ezta? Ez bere genitalei, ez bere burmuinari, ez bere gorputzari, ez bere garapen fisikoari… Umea umea da, ez dago gaixorik. Gizartean dago gakoa, gizarteak egiten dituen presioetan, eta gizarteak orain ume horri begiratzen dion moduan, egotzi dizion rolak eta ezaugarriak ez dituelako jarraitzen. Ez al da hori aztertu behar dena, eta ez umea? Sexologoak behar dira arlo honetan? Ez al dira, gehiago, “generologoak” behar? (Eta ez da soilik hitz jokua).

Bada feminismoa da generoari arreta jartzen diona, hain zuzen. Kontzeptu hori gabe, ez goaz ondo, ezin dugu gertatzen zaiguna ulertu. Miquel Missék, A la conquista del cuerpo equivocado bere liburuan (2018, Bartzelona: Egales), Nacho Vidal porno komertzialeko matxotearen bideo bat aipatzen du  –No hay huevos izenekoa!–, Chrysallis erakundearen eskutik transexualitatean aldeko kanpaina batean erabilia. Bideoari androzentrismoa eta maskulinitate hegemonikoa dario. Nacho Vidal ume trans baten gurasoa da, komunikatzaile ona da eta gaiarekin oso sentsibilizatuta egongo da, ez dut zalantzan jartzen, baina bideoa ikusita (eta irratian entzun diodan diskurtso erabat binarista eta binarizatzailearen ondoren), nik neuk ez nuke nire eskolara gonbidatuko saio bat ematera. Ez bera ez antzeko mezu bat eskeintzera datorren beste inor.

Tira, Missék bere buruari galdetzen dio zergatik mugimendu feministek ez duten ezer esaten horrelako mezuei buruz. Nik zalantza bera daukat batzuetan, hemen gure testuinguruan, eta baita ere non dagoen LGTBIQ* mugimenduen ekarpena eta analisia horrelako mezuen eta kanpainen aurrean. Eta ea non dagoen hezitzaileen ikuspegi kritikoa ere… Beldurra izango dugu? Zeri? Missék “HELP!” eskatzen die feministei:

No quiero pensar que el silencio de los feminismos se debe al fatal estado de excepción en torno a lo trans que ha generado que la gente no diga lo que piensa por temor a ser tachada de transfobia, pero me temo que tiene mucho que ver con eso. Y me veo obligado a decir que el activismo trans crítico que denuncia este tipo de giros argumentativos en el movimiento trans es muy chiquitito y necesitamos más voces para combatir estos mensajes. Compañeras: ¡HELP! (132 orr.).

  1. Gorputzaren zein ikuspegi gailentzen da? “Gorputz erratuan jaio zen” ala “Nire gorputza ez dago erratuta”?

Nork ez du entzun behin baino gehiagotan pertsona transak gorputz erratu baten jaio direla, edo haiena ez den gorputz batean? (Arranopola, norena izango da orduan…). Diskurtso hori oso hedatuta dago eta pertsona askorengara heldu da. Diskurtsoak bere historia dauka eta hamarkada askotan zehar hainbat pertsonak baliatu dute, bere abantaila eta alderdi ilunekin. Baina hogei urteko nire ikasleek jaso dutena, eta iturri moduan aipatzen didatena, besteak beste, La que se avecina telesaila da, non pertsonai bat gazte trans bat den. Bestalde, ulertzen dut ideia hori askotan borondate onarekin formulatzen jarraitzen dela. Duela gutxiko adibide bat Ska-P taldearen abesti batean (Colores) aurkitzen dugu:

“Ella nació  en un cuerpo equivocado
atrapada en piel de hombre y una mente de mujer.
No eres normal, berreaban los demonios,
le robaron la sonrisa innata de la niñez”

Telebistan (albisteetan, elkarrizketetan, erreportajeetan…) mezu berbera ematen dute maiz:

“Siempre lo tuvo claro: era una niña en un cuerpo de niño”, “Su identidad sexual no iba de la mano de su cuerpo”, “Era un niño encerrado en un cuerpo de niña”, “Un niño nació en un cuerpo que no era el suyo”, “Soy una niña en un cuerpo de niño”… (ikus hemen).

Esaldi hauen aurrean, nor dago erratuta? Ez da gizartea (esataria) izango inkoherentzia ikusten duena, erratuta egongo dena?

Kontu nagusia da zein irudi garatuko duen ume horrek horrelako esaldiak errepikatzen bazaizkio, zein estimu garatuko duen bere gorputzarekiko, edo zein autoestimu… eta zein behar sortzen ari zaion bere gorputza eraldatzeko, hain zuzen “egokia” den gorputza lortu ahal izateko. Gorputzaren eraldaketaren premia sozialki eraikitzen da. Galdera da: hori al dira benetan umeeek eta gazteek jaso behar duten mezua? Ikuspegi patologizatzailea da, medikalizatzailea, biologizista, esentzialista eta sexista.

Baina ez da derrigorrezkoa horrela ikustea. Posible izan beharko litzateke sentitzea zu zure gorputza zarela (eta ez zuk gorputz bat duzula) eta ondo dagoela. Norbera bere gorputzean ondo sentitzea ume eta gazte guztientzat da autoestimaren gako bat, ez beti erreza, ondo dakigunez. TED hitzaldi batean Mikele Grande-k honakoa azaltzen du (5:10-5:40 minutuan):

“Yo no soy una chica atrapada en el cuerpo de un chico. Yo soy una chica en mi cuerpo. Si yo soy una chica –y nadie más que yo puede confirmarlo–, este cuerpo no tiene por qué estar equivocado. Será el de una chica”.

Bi ikuspegien artean, zein izango da osasungarriagoa gure ume eta gazteentzat? Zeinek ezarriko du presio gutxiago eta eragingo du antsietate eta egonezin gutxiago, batez ere horren konplexua den nerabezaroaren garaian? Zeinek lagunduko die hobeto erresistentziarako eta erresilientziarako tresnak garatzen, gizartearen begiradari erantzute aldera?

Bai, badakit ez dela horren erraza, eta gorputzekiko hain exijentea eta zorrotza den gizarte honetan (generoaren ikuspegitik ere bai) zaila dela egokitzeko premiarik ez sentitzea. Batez ere passing ona ez duzunean, alegia, jendeak nabaritzen duenean trans zarela.  Ulergarria da, beraz, gazteek egokitzeko premia horren aurrean, gorputzean eragiteko baliabideak behar izatea eta eskatzea. Premia hori arretaz entzun behar da. Eta aldi berean, uste dut “gorputz erratuen eta desegokien” mezua kaltegarria dela eta ezabatu behar dela pertsona guztien bizitzatik. (Missék aipatzen duenez, lodifobiaren kontrako borroka erresistentzia interesgarriak eraikitzen ari da bide horretan).

Oso –benetan oso– gomendagarria da jada aipatu dudan Miquel Misséren azkeneko liburua: A la conquista del cuerpo equivocado. Bertan bere esperientzia aztertzen du gizon gazte trans moduan eta gogoeta interesgarri hau proposatzen du:

“El relato más popular sobre la transexualidad ha señalado que nuestro malestar reside en nuestro cuerpo y la solución es transformarlo. […] Estos cuerpos nuestros, que nos dijeron que estaban equivocados, queremos reconquistarlos” (kontrazaletik jasoa). “El objetivo no va de tener un cuerpo aceptado socialmente, va de que la sociedad acepte los cuerpos humanos en su diversidad. […] esta idea del cuerpo equivocado es una trampa sin fin” (158. orr.).

Liburu hori gazte trans guztiek irakurri beharko lukete, eta maite dituztenek ere bai (sakona bezain irakurterreza da). Eta trans ez diren gazteek ere bai. Eta gazteak ez direnek… Tira, unibertsalki gomendatzen dut 🙂 Baina ez testu hori bakarrik. Gaia interesatzen bazaizu, googleatu dezakezu “Miquel Missé”; topatzen duzun edozein elkarrizketa, hitzaldi, artikulu… ekarpen interesgarria izango da trans den hori ulertzeko gaurko gure gizartean, eta ikuspegi kritikoa garatzeko.

Hiru gako aipatu ditut formazioarekin lotuta. Ziur aski bizitza errealean ez dira horren dikotomikoki azaltzen, baina uste dut pista batzuk eman ditzaketela ikusteko formazioaren mezuek bai inporta dutela eta noraino inporta duten.

Gurasoa bazara, eta zure umea psikologo batengara edo terapia batera joango bada, aurreko irizpideak modu berean izan ditzakezu kontuan, noski.

Oraindik ohar batzuk

Esku-hartzea

Ikuspegiaren arabera, esku-hartzeak ere desberdinak izango dira. Ikuspegi binaristago batetik, ume jakin horri eskeiniko zaio berak nahiago duen komunera joateko aukera, adibidez. Ikuspegi inklusiboago batetik (denei zuzendua, gizartearen presioei begira dagoena), gogoeta egingo da komunen inguruan, eta komunak bereiztuak ez izateko aukera aztertuko da.

“Ezer ez” egitea

Gertatzen da, batzuetan, eskolak ez duela ezer egiten eta ez duela formaziorik eskatzen ez duelako behar. Eskola txiki batzuetan ikusi dugu jokaera hori. Horrek esan nahi du giro inklusibo eta ez binarista dagoela ikastetxean eta umea, den bezala eta adierazten den bezala, ondo hartzen dela bertan, kuestionatu gabe. Ume hori eta beste guztiak, noski. Ingurune horietan umeek ez dute etiketarik behar (ez neska, ez mutil, ez trans, ez…), ez dagoelako kaxa zehatzik. Etiketak jartzeko presarik ez dago umeak libreki adierazi ahal direnean. Horrelako inguruneak ez dira sarriak, baina oso iradokitzaileak suertatzen dira besteontzat.

Erne, “genero adierazpena” eta transexualitatea ez dira gauza bera. Mutil bat neska batzuen estilora janzten eta mugitzen bada, edo hitz egiten eta jokatzen badu, ez gaitezen azeleratu lehenbailehen beste kategoria baten barruan sailkatzeko eta “trans” etiketa sorbaldan pegatzeko. Zer moduz, hasteko, denok askatasun apur bat gehiago disfrutatzen badugu, gure gainean horrenbeste zorroztasun sentitu gabe?

Pasa den astean heldu zitzaidan eskola batean festa bat egingo zutela ume baten inguruan, izandako mutilari agur esateko eta neska berriari ongi etorria emateko. Horrelako ekintza batek niri binarismoaren berri ematen dit. Izan ere, umea egun horretan eta aurrekoan ume berbera zen… Nork behar du “aldaketa” horrela azpimarratu? Umeak berak ala bere inguruko heldu batzuek?

Trans ez-binarioak

Ume eta gazte batzuk ari dira malgutasunez bizitzen eta  ez dira genero batekin identifikatzen. Uste dut etorkizunean gehiago izango direla, askatasunaren bideak benetan irekitzen badira. Batzuetan “trans ez-binario” moduan dira deituak, beste batzuetan ume eta gazte “ez-binario” moduan, besterik gabe. Pertsona horientzat azaldu dugun bigarren ikuspegia da, zalantzarik gabe, inklusiboago.

Gure genero identitatea baino gehiago gara

Umeak eta gazteak ez dira soilik haien genero identitatea; haien genero identitatea baino gehiago dira, helduoi gertatzen zaigun bezala. Identitate pluralak ditugu denok eta generoa gure identitatearen parte bat da. “Nor zara zu?” galderaren aurrean, nekez eman dezakegu erantzun bakar bat. Eta gainera ez dago zertan. Maaloufek azaltzen duen bezala,

La identidad de una persona está constituida por infinidad de elementos que evidentemente no se limitan a los que figuran en los registros oficiales. La gran mayoría de la gente, desde luego, pertenece a una tradición religiosa; a una nación, y en ocasiones a dos; a un grupo étnico o lingüístico; a una familia más o menos extensa; a una profesión; a una institución; a un determinado ámbito social… Y la lista no acaba ahí, sino que prácticamente podría no tener fin: podemos sentirnos pertenecientes, con más o menos fuerza, a una provincia, a un pueblo, a un barrio, a un clan, a un equipo deportivo o profesional, a una pandilla de amigos, a un sindicato, a una empresa, a un partido, a una asociación, a una parroquia, a una comunidad de personas que tienen las mismas pasiones, las mismas preferencias sexuales, las mismas minusvalías físicas, o que se enfrentan a los mismos problemas ambientales. No todas esas pertenencias tienen, claro está, la misma importancia. […] La mayoría no son innatas. (Amin Maalouf, Identidades asesinas. 1999, Madril, Alianza).

Amin Maaloufek azaldu du, bestalde, zaurituta sentitzen bada identitatearen osagai bat, lehenengo lerroan jartzeko joera duela, garrantzia gehiago hartzen du eta hortik abiatuta jarduten du pertsonak, defentsiban edota ofentsiban. Hortik datoz hein batean gure militantziak, ezta?

Eskola erasorik gabeko gunea izan beharko litzateke. Familia ere bai, esan gabe doa. Eta berriro diot: ez gara soilik genero identitatea; gauza asko izan gaitezke aldi berean eta umeek parada izan behar dute aukera horiek bizitzeko.

Beste bi artikulu blog honetan

Testu hau interesatu bazaizu, gaiarekin lotura duten beste bi aurkituko dituzu blog honetan:

  • “Umeak, generoa eta transexualitatea. Bost ipuin argitaratau berri” (Klikatu hemen)
  • “Umeak eta transexualitatea komunikabideetan. Binarismoa eta heteroaraua sustatzen?” (Klikatu hemen)

Hiru testu argitaratu berri!!!

Haietako bat kaleratu zen artikulu honen aurretik, eta beste biak,  ondoren. Benetan merezi dute.

  • Irati Salsamendik Josebe Iturriozi egindako elkarrizketa (2019-2-8). Hirutxuloko hitza. Hemen klikatu)

Josebe Iturriozek hau dio, besteak beste: “Pertsona transexual adina transexual izateko modu daude. Gertatzen dena da aipatu duzun formatu hori, tamalez, asko zabaldu dela. Horrek sortzen duen logika erabat duala da, gorputza eta psikea banatzen dituena. Ikuspegi horren arabera, zure gorputza nahastuta dago. Nire ustez, gorputzak ez dira nahasten, gizarteak eta euren genero erregimenak nahasten dira. Emakumeak eta gizonak oposizioz definitzen dituzte erregimen horiek, eta bi marka sexual horietan sartzen ez garen gorputz guztiok, gatazkaratuak gaude. Gure gorputzek pairatzen dituzte gizartearen arauen min kolateral horiek.”

  • Maite Asensio Lozanok Miquel Misséri egindako elkarrizketa (2019-4-7): “Transexualitatea genero-arauen zurruntasunaz hitz egiten digu”. Berria. (Klikatu hemen)

Miquel Misséren esaldi bat ekartzen dut hona, amu moduan: “sistema honek fikzio bat sortu behar du: gizonak eta emakumeak baino ez daude, eta bakoitza modu zehatz batean portatzen da. Eta bestetik, bien artean harreman hierarkiko bat eraiki du; gizonen eta emakumeen artean ez ezik, maskulinitatearen eta feminitatearen balioen artean ere. Sistema hori hondatzeko, bi dimentsioetan sartu behar da: ez du balio genero desberdintasuna kritikatzea eta logika binarioa mantentzea, eta ez du balio binarismoa kritikatzea baina desberdintasuna mantentzea”

  • Pol Galofre (2019-3-27). Reconciliarse con el cuerpo. Pikara Magazine. (Klikatu hemen)

Pol Galofreren gogoeta zirraragarri bat: “No podemos aguantar ni un sólo adolescente más para quien la muerte sea preferible a vivir en un cuerpo visiblemente trans. Su (nuestro) malestar no se soluciona cambiando el cuerpo, se soluciona haciendo que ser visiblemente trans sea motivo de orgullo, de deseo o, incluso, que no sea relevante”.

Publicado en generoa | Etiquetado , , | Deja un comentario

El alumnado musulmán, ¿una prueba de la inclusividad de las escuelas?

(Artículo publicado en la revista Norte Magazine, de junio de 2018, con motivo del 5º aniversario de eldiarionorte.es. Se puede ver clicando aquí. Se ha publicado eldiarionorte.es un mes después).

Gestionar la diversidad de manera saludable en el día a día es seguramente uno de los retos más importantes que tiene la escuela hoy. Hablamos de esa escuela que acoge la diversidad (no la que opta por no hacerlo) y nos prepara para convivir como ciudadanas y ciudadanos responsables y respetuosos en una sociedad que también es diversa. Dentro de ese reto, la consideración hacia el alumnado y las familias de confesión islámica es quizá una de las pruebas más claras sobre la calidad de la inclusividad de las escuelas.

Y es que, a lo largo de este siglo, y mientras la sociedad local seguía en un imparable proceso de secularización e iba abandonando las prácticas religiosas cotidianas, han ido llegando familias de otros países que mantienen las suyas, con el Islam como religión con mayor presencia.  En estos años, ha ocurrido, además, que la islamofobia latente en nuestra sociedad ha ido saliendo a la luz, que los delitos de odio contra las personas musulmanas se han incrementado considerablemente y que las mujeres musulmanas con hiyab se han convertido en blanco de racismos cotidianos. Factores importantes para ello han sido algunos como el discurso pirómano de determinados políticos contra la inmigración (particularmente la de cultura musulmana) y la reacción de miedo y desconfianza tras los actos terroristas de pretexto islámico ocurridos en distinto puntos del mundo occidental (en otros lugares no importan tanto).

En la escuela la presencia de este alumnado ha supuesto una prueba para un sistema educativo que está impregnado por la cultura católica de una forma absolutamente naturalizada y, por tanto, invisible a los ojos de la población mayoritaria. Con un calendario de festivos y vacaciones marcado por los momentos de la vida y muerte de Jesucristo y donde las vacaciones de Semana Santa caen cuando indica la iglesia Católica. Sin contar las festividades locales relacionadas con santos y santas, el contenido de villancicos y de otras canciones escolares, la decoración de los centros en Navidad… Por no hablar de aquellos centros sostenidos con fondos públicos que ofrecen la asignatura de religión católica pero no su alternativa (contraviniendo la ley) y que llevan a cabo la oración (católica) en horario escolar y fuera de la asignatura de religión, práctica que no se puede calificar precisamente de inclusiva.

Cuando todo esto está naturalizado por la tradición y por la práctica repetida, lo que queda marcado, lo que es “raro”, es lo que hacen las personas de otras confesiones, y sus reivindicaciones llegan a parecer extemporáneas a personas de la cultura mayoritaria. Un ejemplo: el profesorado sabe cuándo se celebran las fiestas católicas, que son las “suyas” (sea practicante o no), pero ¿sabe cuándo se celebran las fiestas más importantes para su alumnado musulmán (y el de otras confesiones) y qué sentido tienen para éste?

Con el paso del tiempo, las familias musulmanas se han ido en cierta medida informando y empoderando y presentan solicitudes a la escuela: reclaman el menú halal, piden que se imparta la asignatura de religión islámica… Por cierto, ¿está preparada la población autóctona de cultura católica y la escuela en particular para que las personas pertenecientes a los grupos minoritarios y minorizados, y particularmente las musulmanas, reivindiquen sus derechos?, ¿o preferirían que mantuvieran un perfil más bajo y conformista, que no fueran tan visibles y reivindicativas, que no mostraran tan claramente sus especificidades culturales?

Hace escasas semanas Adoración Castro, Hajar Samadi y quien firma estas líneas publicábamos en las redes sociales un documento para la reflexión y el debate titulado Prácticas religiosas y educación. Escuela vasca e Islam, que se propone precisamente abordar varios aspectos que a algunas escuelas les resultan problemáticos. El objetivo era proporcionar la base normativa necesaria y proponer algunas consideraciones y criterios para atender a cuestiones como la del menú halal, la enseñanza de la religión islámica en los centros y las indumentarias identificadas con la práctica religiosa, y particularmente el hiyab en las estudiantes. No puedo aquí desarrollar como merecen estas cuestiones, que son importantes para el alumnado y sus familias y también para los centros. Baste recordar que de vez en cuando afloran casos (afortunadamente no muy frecuentes) en los que vemos que un centro escolar cree que puede y debe prohibir la entrada o la participación en una actividad (y por tanto menoscabar su derecho a la educación) a una alumna que porta el hiyab. Por otro lado, el documento es crítico con el marco legal de la enseñanza de la religión en los centros escolares, fuertemente marcado por las consecuencias de los acuerdos entre España y el Vaticano, y considera que la escuela no debería ser el lugar para la enseñanza confesional (sí lo sería para el conocimiento del hecho religioso y la historia de las religiones, sobre todo las que están presentes en el centro). Pero al mismo tiempo recuerda que ese marco legal actual recoge el derecho a la impartición de la religión musulmana en las escuelas y esto no se puede obviar.

En cualquier caso, el alumnado musulmán (o de la religión que sea) debe poder sentirse como perteneciente a la escuela en la misma medida que el alumnado mayoritario, el de cultura cristiana (el que se ha criado en esa cultura, sea creyente y practicante o no lo sea). La escuela debería ofrecer un contexto laico, pero el alumnado y sus familias deberían poder manifestar sus creencias religiosas. Los rasgos culturales propios pueden ser acogidos por la escuela del mismo modo que acoge otras especificidades de las familias que enriquecen la diversidad. Frente a este desiderátum nos preguntamos: ¿qué actitud tienen las escuelas ante esta realidad? ¿Están preparadas para afrontarla desde la inclusividad? Creemos que es necesaria una reflexión en los centros (en los claustros, entre las familias) sobre aquellos aspectos de la diversidad que se perciben como de mayor dificultad en su gestión. Esa gestión tiene importantes consecuencias para el alumnado, claro está, pero también para la sociedad del presente y del futuro.

Publicado en anitzak | Etiquetado , , | 1 Comentario

“Los odiamos. Que se marchen de nuestra ciudad civilizada”. Sigue el bullying contra la familia Manzanares-Cortés en Gasteiz

 

“Los odiamos. Que se marchen de nuestra ciudad”

(Artículo publicado en El Correo, 21-6-2018)

Acabo de ver esta petición en Change.org para expulsar a una familia de la ciudad en la que vivo, a la familia Manzanares-Cortés (que otros prefieren siempre llamar Pitxis): https://www.change.org/p/ayuntamiento-de-vitoria-gasteiz-fuera-los-pichis-de-loreto-de-arriola

La petición dice lo siguiente (la copio entera textualmente. En el original todo está en mayúsculas):

“No queremos a esta familia en la calle Loreto de Arriola, ya estamos teniendo problemas, son gentuza mal educados y se meten con los vecinos y niños del barrio, solo buscan problemas y queremos que se marchen fuera de vitoria. Nadie quiere a esta familia… los odiamos… queremos que se marchen de nuestra ciudad civilizada.”

Este es el mensaje completo y la petición para firmar. Conecta sin duda con el bullying social que está sufriendo la familia Manzanares-Cortés desde hace tiempo por parte de algunos colectivos de nuestra ciudad. Como es sabido, a esta familia se le adjudicó hace meses un piso de alquiler en Aztegieta, que fue destrozado por unos vándalos para que no pudieran habitarlo y que a día de hoy no ha llegado a ser arreglado debido a la oposición de algunos vecinos. Cuando por fin se ofrece a estas personas una solución provisional en otro piso social y van a él, resurge el hostigamiento con toda su crudeza.

El mensaje dice mucho más sobre quién lo escribe que sobre la familia.

El texto se acompaña de una imagen de un hombre en un portal rodeado por varios policías para subrayar la impresión de conflicto. Ese hombre que salen en la foto no es ningún miembro de la familia Manzanares Cortés. Ese portal que sale en la foto no es donde viven. Ni esos policías han ido a su puerta. Se ha elegido esa imagen (con lugar, personas y situación que no tienen que nada que ver), para transmitir la idea de peligro y marginación unida a esa familia. Eso es manipulación.

El breve texto lanza acusaciones genéricas sin pruebas. Y también calificativos gruesos: “son gentuza”, “sólo buscan problemas”… Cuando en realidad, se trata de una familia más, que ha expresado de muchas maneras que sólo quiere relacionarse y vivir en paz y que ha llegado con esperanza e ilusión al barrio. Pero ese es el estilo con el que se les ha tratado hasta ahora por parte de algunas personas de Vitoria-Gasteiz.

El mensaje es así de crudo: “LOS ODIAMOS”. Sí, sí, puede parecer increíble, pero el mensaje dice exactamente eso. Bien claro y en mayúsculas. Ante esa situación quisiera preguntar:

– ¿A cuántos odiáis? ¿A todos igual, a unos más que a otros? ¿Al padre, a la madre, a la criatura de cuatro años, a la de diez, al bebé…?

– ¿Cómo les echaríais de la ciudad? ¿Qué habría que hacerles a estas personas? ¿Querríais hacerlo vosotros mismos?

– ¿Os quedaríais entonces tranquilos? ¿O empezaríais quizá a buscar a otras personas en parecidas circunstancias para expulsarlas también?

– ¿Y a dónde les echaríais? ¿De allí también habría que echarlos? ¿Iréis al barrio, al pueblo o a la ciudad a la que se marchen para que también les expulsen de allí, como se les está haciendo ahora? ¿Finalizaría en algún lugar la espiral? ¿Cuándo os daríais por satisfechos?

– ¿Hay que echar a todas las personas que digáis que os dan miedo? ¿Hay que echar a las personas que odiáis? ¿Dónde acaba esto? ¿A dónde nos lleva esto?

– ¿Qué es una “ciudad civilizada”? ¿La representa quien escribió esa petición y expresa su odio tan a las claras y sin escrúpulos? ¿Ayuda el odio a construir una “ciudad civilizada”?

Y la pregunta más relevante: ¿Quién está dando miedo aquí de verdad?

Publicado en anitzak | Etiquetado , | Deja un comentario