“Queer pedagogiak. Zer dakarkiote hezkidetzari?” jardunaldia Mercedes Sánchez Sáinzekin

Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultateak eta TeamLabs ikaskuntza laborategiak Queer Pedagogiei buruzko jardunaldia antolatu dute, Bilbon, urtarrilaren 25ean, Mercedes Sánchez Sáinz Madrilgo Universidad Complutenseko irakasle eta ikertzailearen eskutik.

Mercedes Sanchez Sainz Hezkuntzako doktorea eta Pedagogiako lizentziaduna da. Universidad Complutenseko Sexu Aniztasunaren eta Genero Identitate Bulegoko zuzendaria da eta baita ere unibertsitate bereko LGBTIQ+ ikasketa masterreko batzorde akademikoko irakaslea eta ikertzailea. Ekintzaile transfeminista da eta honako liburuen egilea: Somos como Somos. Deconstruyendo y transformando la escuela (La Catarata, 2016) eta Pedagogías queer. ¿Nos arriesgamos a hacer otra educación? (La Catarata, 2019). Politikoki, horrela definitzen du bere bere burua: “bollera, lodia eta ardi-ilea duena”. Berari buruz gehiago jakiteko, egin klik eta hemen (egunkari-elkarrizketa bat) eta hemen (liburu kolektibo batean beste elkarrizketa bat, luzea eta mamitsua).

Mercedes Sanchez Sainzen iritziz, queer pedagogiak modu irekiak dira hezkuntza formaletik ihes egiteko, era afektibo, arrotz eta bitxi batean. Gainera, queer pedagogiek balio dute ikasteko guneak sustatzeko, munduan dugun lekuaz gogoeta egiten laguntzeko, eta “izateko aukera” emateko.

JARDUNALDIA: Queer pedagogiak. Zer dakarkiote hezkidetzari?

Koordinatzaileak: Agurtzane Martinez eta Amelia Barquín (Mondragon Unibertsitateko irakasle eta ikertzaileak).

EGITARAUA

  • 10:00-11:30. Mercedes Sánchez Sainz (Madrilgo Universidad Complutense). Zer dira queer pedagogiak? Pedagogia eraldatzaile baten gakoak.

  • 11:30-12:00. Atsedena.

  • 12:00-13:45. Mercedes Sánchez Sainz. Eraldaketa errazten duten hezkuntza praktikak. Saio praktikoa.

  • 13:45-14:00. Amelia Barquín eta Agurtzane Martinez (Mondragon Unibertsitatea). Itxiera.

INFORMAZIO PRAKTIKOA:

  • Izen-emate orria: https://labur.eus/lit

  • Eguna: urtarrilak 25 (larunbata).

  • Ordutegia: 10:00etatik 14:00etara.

  • Tokia: Bilbo. Hika Ateneo (Ibeni Kaia 1).

  • Prezioa: 50€

  • Kontu korrentea: ES04 3035 0044 8504 4000 1793

  • Plaza mugatuak: eman izena urtarrilaren 22a baino lehen.

  • Informazioa: Eunate Escandón. 615 745 341. eescandon@mondragon.edu

  • Antolatzaileak: Mondragon Unibertsitatea eta TeamLabs

Publicado en anitzak | Deja un comentario

Zenbat bihotz, lore, txori, tximeleta, hello-kitty, adarbakar… daude zure alabaren arropan? Eta zure semearen arropan? Zergatik?

Ariketa ederra da etxeko umearen arropa hartzea eta elementu horiek guztiak zenbatzea, ea zer aurkitzen dugun… Eta ea horrek zerbait esaten digun gure haziera estiloaren inguruan…

Eskolan ere egin daiteke ariketa. Eta institutuan. Eta unibertsitatean. Eta…

Izan ere, gurasook eta hezitzaileok nola kudeatzen ditugu gure umeen gorputzak txikiak direnean (arropa, ilea, zapatak…)? Noraino heltzen da familia “progreon” binarismoa arlo horietan?

Adin batetik aurrera esango dugu “haiek aukeratzen dutela”, “haiek gustuko dutela”… Baina txikiak direnean, haien gorputzak agertzeko modua hezitzaileon ardura eta hautua da. Zer hautatzen dugu eta zergatik?

Hik Hasi aldizkariaren azken alean argitaratu da gai horren inguruko artikulu bat (2019-12-12), honako izenburu honekin: Zergatik janzten ditugu neskak arrosez eta mutilak urdinez? Bertan Ainara Gorostizu kazetaria eta bion arteko elkarrizketa jasotzen da. Honela hasten da testua:

“Hona hemen ariketa erraz bat zure seme-alaben artean sexismoa /diskriminazioa bultzatzen ari zaren ala ez antzemateko: alabaren (alaben) kaxoiko arropek zer kolore dituzte? Zenbat bihotz, lore, txori, ortzadar, adarbakar, izar, dinosaurio, auto, hegazkin, superheroi, baloi, agertzen dira? Zer-nolako mezuak dituzte elastikoek, zenbat princess, sweet, dream, love, heroe, brave, wild, explore, adventure…? Orain ireki semearen (semeen) kaxoia: zenbat bihotz, lore, txori, ortzadar…”

Artikulua hemen ikusi daiteke.

Zer esango dizuet… Niri gaia supeinteresgarria iruditzen zait… Eta horren inguruan behin baino gehiagotan egin dut gogoeta blog honetan.

Bestalde, testua argitaratu ondoren, Ainara Gorostizu eta biok Euskadi Irratian izan genuen elkarrizketa, Mezularia programan (2020-1-2). Eta honakoa da hasierako galdera: ‘Zenbat lore, ortzadar edo bihotz agertzen dira nire semearen arropan?’ Entzun nahi duzue?

Elkarrizketa hemen entzun daiteke.

Publicado en anitzak | Deja un comentario

¿Vives en los pisos ocupados de Olarizu (Gasteiz)? ¿En otros parecidos? Pues ahí van algunos consejos, que te estás despistando un poco

No tienes luz ni agua. El ayuntamiento –qué humanidad, cuánta alma– te las cortó. Bueno, todo el ayuntamiento no; pero mucho sí, precisamente los y las responsables del Gobierno Municipal con el alcalde a la cabeza. Son esas buenas gentes que están orgullosas porque Gasteiz es Green Capital y es una Ciudad Amiga de la Infancia. Vale que no es muy amiga de vuestras hijas e hijos, pero es porque las personas pobres no tienen infancia ni se la merecen. Eso lo sabe todo el mundo.

No tienes calefacción y hace frío. Y a las seis de la tarde es de noche en Siberia-Gasteiz. Pues os metéis en la cama, si tenéis suerte de tener mantas. Y os acostáis con ropa. No encendáis velas, que son peligrosas y se puede quemar la vivienda. Y si hay un incendio no os han dejado con qué apagarlo. Los pobres tienen que pasar frío y estar a oscuras, eso es así. Y deben ir a por agua como hace un siglo.

A vuestros hijas se les hará largo tanto tiempo heladas y a oscuras, pero ya irán mañana al colegio, que esta ciudad es así de rumbosa e inclusiva. Eso sí, a una escuela segregada, de pobres y extranjeras, no se vayan a juntar en un colegio con gente autóctona paya de clase media, qué va a ser esto. Es que además a las personas pobres les encanta estar juntas, ya se sabe, y las instituciones velan por que así sea. Por suerte, el tema en Vitoria lo tenemos bien arreglado; estamos en una de las ciudades con mayor índice de segregación escolar de Europa: las pobres con las pobres. Punto. Todos los gobiernos se encargan de mantener y acentuar esa situación de mandato en mandato.

-Dicen algunos vecinos que tenéis conflictos entre vosotros. Ellos no tienen nunca ningún conflicto porque son buenas gentes de bien –no como vosotros–. Además, el tener luz, calefacción y agua corriente es que les pone de buen humor. Vosotras también deberíais estar contentas, aunque estéis muertas de frío y en la cama a las seis de la tarde. Tenéis techo y sin pagar. Menuda vidorra os estáis pegando.  Lo de lavar la ropa y la vajilla, cocinar, quitarse el abrigo en casa, ducharse y bañar a las hijas con agua corriente –y más todavía con agua caliente– está sobrevalorado.

-Dicen también que no queréis trabajar y aportar a la sociedad. Es que hay un montón de empresas que os quieren contratar y no os dejáis. Deseando está el tejido empresarial alavés de proporcionar un puesto de trabajo a personas en exclusión. Pero vosotras lo que queréis es seguir viviendo del cuento, en esas casas y en esas condiciones tan buenas. Quién las pillara.

-Dicen que sois delincuentes porque estáis disfrutando de esas estupendas viviendas en inmejorables condiciones, viviendas que no son vuestras, y eso es robar, aunque estuvieran vacías. Mejor estabais en la calle, sin fastidiar a nadie, muriéndoos de frío y de soledad. Pero no lo hagáis en una calle céntrica y mucho menos cerca del ayuntamiento. Buscad un sitio donde no se os vea, donde no manchéis ni afeéis el paisaje de la gente buena y formal.

Estáis dando mucho la lata. Vuestra situación sale en los medios. Lo mejor es que no llaméis tanto la atención. Estáis molestando a la gente de bien de la ciudad. Es gente con humanidad –no como vosotros, que no tenéis humanidad, y es que ni se sabe si sois humanos–. Esos ciudadanos de bien tendrán que ir a misa, dar una limosna a algún pobre, escribir un comentario en algún periódico on-line, indignarse por alguna injusticia, asistir a un evento gastronómico, plantar un árbol en el anillo verde… Ya está bien de molestar, puñetas.

Lo mejor sería que os esfumarais, os evaporarais, desaparecierais… Desgraciadamente, no ocurre que las pobres se desvanecen en el aire, así que están esperando a que os vayáis a otra parte, pero claro, es que no sabéis adónde ir. Las condiciones no son mejores en otros lugares. Y con esa pedazo de vida que lleváis, cómo os vais a marchar.

Vosotras sois gente dura, estáis hechas a todo. No necesitáis todo lo que necesita la gente normal, la gente humana. No pasáis estrés ni ansiedad pensando que cualquier día os desahucian y a dónde vais a ir, ni sufrís por vuestra situación –tampoco al ver padecer a vuestras hijas–, ni os deprimís por las condiciones de vida que tenéis ni por el desprecio con que os trata la buena gente.  La salud física y mental de la gente buena que paga la vivienda es muy frágil y merece gran atención, pero a vosotras no os hace tanta falta.

Pues eso, a disfrutar a tope de esa magnífica vivienda que habéis pillado, en espera de que cualquier día se lleve a cabo el desahucio y la demolición. Pero seguro que aún así persistiréis en querer seguir viviendo, en no desaparecer… Es que no tenéis educación.

Publicado en anitzak | Etiquetado | Deja un comentario

Bi ipuin zoragarri haurtzaroko TRANS gertakariaren inguruan. (Erne, espoilerrak!)

Image result for ahora me llamo luisa

Azken urteotan asko izan dira trans gertakaria jorratu duten ipuinak. Ikuspegi desberdinetatik egiten dute, gizartean dauden ikuspegiak hain zuzen, eta niri neuri ipuin horiek guztiak ez zaizkik balio berekoak iruditzen (beste artikulu batean azaldu nuen zergatik). Batzuk ez nituzke etxeko gaztetxoekin irakurriko eta ez nizkieke hezitzaileei gomendatuko, baina jarraian komentatuko ditudanak oso gustura partekatuko nituzke bai umeekin bai hezitzaileekin.

Ahora me llamo Luisa liburuarekin maiteminduta nago (testua Jessica Walton-ena da eta ilustrazioak Dougal MacPherson-enak, Algar Editorial, 2017). Jostailuzko hartz baten bizitzaren pasartea azaltzen du.

Liburua honela hasten da (esaldi bakoitza orrialde batean, dagokion ilustrazioarekin):

“Martín y el osito Luis juegan juntos todos los días. Montan en bicicleta por el patio. Plantan verduras en el jardin. A mediodía comen sándwiches en la casa del árbol. Y meriendan dentro de casa cuando llueve”.

Baina hartz txikia triste dago eta ez da ausartzen bere lagunari arrazoia esaten. Azkenik hau azaltzen dio:

“–Necesito ser yo mismo, Martín. Dentro de mí siempre he sabido que soy una osita y no un osito. Me gustaría llamarme Luisa y no Luis.”

Martíni ondo iruditzen zaio eta, orain hartza hobeto sentitzen denez, Ada haien lagunari deitzen diote beraiekin jolasteko. Martínek Adari azaltzen dio Luis orain Luisa deitzen dela eta Adari izen polita iruditzen zaio. Jolasten hasi baino lehen:

“–Antes me cambiaré la pajarita de sitio –dijo la osita Luisa–. Siempre he querido llevar un lacito.

–Muy bien, Luisa. ¡Ponte lo que te haga feliz! –exclamó Ada–. Yo ya no me volveré a poner el lazo porque prefiero llevar el pelo suelto”.

Lagunek oso ondo pasatzen dute elkarrekin jolasten. Testua zirkularra da eta ipuinaren bukaera –esanguratsuki– honakoa da:

 “Martín y la osita Luisa juegan juntos todos los días. Montan en bicicleta por el patio. Plantan verduras en el jardin. A mediodía comen sándwiches en la casa del árbol. Y meriendan dentro de casa cuando llueve”.

Ikusten dugunez, Luisak lagunei bera nor den eta nola sentitzen den azaltzen die eta haiek ederto jasotzen dute azaldutakoa. Besterik gabe, justifikaziorik eskatu gabe, buelta gehiago eman gabe. Haientzat izaki berbera da, bere ongizatea baino ez zaie interesatzen. Zergatik dut liburu hau horren gustuko? Genero estereotipoetatik urrun gertatzen delako prozesua, eta hori ez da horren ohikoa “trans” gaia tratatzen duten liburuetan.

Luisak egindako aldaketak ikusi ditugu: bat izan da izen femeninoa adoptatzea eta bigarrena begizta lekuz mugitzea (liburuaren azalean ikusten denez). Ipuinak erakusten digunez, ez da beste ezer aldatzen, eta bere harremanek eta jokaerek lehenengoak izaten jarraitzen dute. Luisa –trans gertakaria azaltzen duten beste hainbat ipuinetan ez bezala–, ez da murgiltzen “genero berriaren” estereotipoetan (“nesken” gauzak eta jarduerak, arrosa kolorea, baleta, panpintxoak, tximeletak, loreak, txoritxoak eta bihotzak…). Nire ustez, aukera moduan oso interesgarria da. Dakigunez, batzuetan trans egoeran dauden umeek eta gazteek ezaugarri konbentzionalenak adoptatzen dituzte, besteak beste haien identitatea indartzeko edo argiago erakusteko, baina posible da ulertzea horrela jokatzea ez dela derrigorrezkoa beste generokoa sentitzeko. Familiak, eskolak, inguruneak ez dute zertan hori itxaron ume edo gaztearengandik, ez dute zertan hori elikatu edo bultzatu. Ez dute zertan izan horren generonormatiboak… Posible da identitate jakin bat sentitzea gizarteak proposatzen dituen genero ezaugarri estereotipatuak edo tradizionalak barneratu gabe edo erakutsi gabe. Are gehiago, umea edo gaztea pertsona berbera da atzo eta gaur, begizta lepoan ala begizta buruan duela.

Liburuaren estereotipoen kontrako jarrera beste nonbait azaltzen da: Ada lagunak ez ditu rol femenino itxiak jarraitzen. Robotika interesatzen zaio, bere ileko begizta arbuiatzen du… Eta, aldi berean, ez du esaten mutil sentitzen denik; testuak ez du bere jokaera askea lotzen trans gertakariarekin. Alderantziz: ipuinak erakusten digu posible dela genero rolen kaiolan ez geratzea, cis zein trans moduan. Hori guztia agertzen da, azalpen zuzenik eman gabe eta argudioetan sartu gabe, literatura onak eskatzen duen bezala, narrazio xume –eta aberats–baten bidez.

 

Jonek Jone izan nahi du

Image result for jonek jone izan nahi du

Antzeko mezua transmititzen du beste liburu interesgarri batek: Jonek Jone izan nahi du (Dani Martirena da testuaren egilea eta Ana Ibañez ilustratzailea, 2017, Liburu iletsuak). Ikus hemen Xabier Etxaniz Erleren iruzkina.

Liburuak azaltzen du Jonek zer izan nahi duen nagusitan. Zerrenda luzea bezain askotarikoa da: abioneta txikian pilotu, marinel, lorezain, trapezista, astronauta ausart, txanogile, yoga irakasle, margolari, musikari, mago, abeltzain, sukaldari… Burutazio bakoitza bere ilustrazioarekin. Errimatuta dago testua hein batean.

Ohar gaitezen Joneren izenaren deklinazioak ez digula esaten neska ala mutila den. Euskararen morfologiak eta egilean abileziak ahalbidetzen dute, ipuin osoan zehar, generoaren anbiguotasuna mantentzen, titulutik bertatik abiatuta. Marrazkiek –collage estilokoek– ere ez dute zalantza hori argitzen, norbaiti zalantza sortu bazaio edo jakingura hori sentitu badu. Eta, noski  –hori baita testuak erakutsi nahi duena– lanbideen aniztasunak ez du errazten irakurleak narrazioa genero estereotipoekin lotzea eta protagonistari genero bat egoztea.

Azkeneko orrialdetan, baina, testuak hau esango digu:

Eta azkeneko orrialdean ilustrazio bat baino ez: Jonen gorputza biluzik agertzen zaigu, modu eskematikoan; zakiltxoa eta barrabilak sumatzen zaizkio.

Liburu honetan ere, estereotipoen kontrako jarrera nagusitzen da, azalpenik eman gabe eta argudioetan sartu gabe, soilik narrazioaren bidez.  Ume hori bera da berdin bere generoa zein den. Berak sentitutako generoaz gain, hainbat ideia, amets eta proiektu dauzka, ikusten dugunez. Bere generoa ez da problematizatzen, bere generoa ez da bera den gauza bakarra.

Liburua elkarrekin irakurtzen dugunean, eta batez ere bukaeran, etxeko umeak galdetuko digu zerbait Joneren generoaren inguruan? Zalantzarik edo harridurarik erakutsiko digu? Egin dezagun aproba, ea zer gertatzen den. Eta has gaitezen pentsatzen zer erantzungo diogun…

 

Publicado en generoa | Etiquetado , , , | Deja un comentario

Ikastetxeko espazioak eta generoa: patioak, komunak eta aldagelak Igeldo eskolan

Patioak

Azkeneko urteotan hainbat ikastetxetan ari dira espazioak birpentsatzen. Patioak izan dira arreta jaso duten lehenengo fokoak. Izan ere, eskola mistoak 45 urte dituelarik, duela ez horrenbeste konturatu gara eskola ugaritan patioa futbol zelaia zela. Eta patioa handia baldin bazen, bada orduan futbol zelai batzuk (sartzen ziren guztiak). Bertan maskulinitate hegemonikoaren maila batera heltzen ziren mutil batzuek (salbuespen femenino gutxirekin) okupatzen zutela espazio zentrala edota ia espazio osoa, eta besteak (beste mutilak eta ia neska guztiak) ertzetan egoten edo ibiltzen ziren, sarri baloikada bat jasotzeko arriskupean.

Urte hauetan ikasi dugu patioak eraldatzea ez dela horren erraza eta azkarra. Asteko egun batzuetan mutilei baloia kentzeak ez zuen halabeharrez esan nahi beste erabilera emango zitzaionik espazio zentral horri. Harago joan behar da, eta ahalegin jarraitua inbertitu. Duela bi urte jardunaldi batean Luis Ezeiza eskolak (Eskoriatzakoa) patioarekiko bere esperientzia azaldu zuen: ikasturte hasieran umeek beraiek egiten dute patioaren behaketa eta analisia, eta ondoren erabakitzen dute, elkarrekin, aurrerantzean patioa nola kudeatu. Ez da esperientzia interesgarri bakarra, argi dago;  zenbait garatzen ari dira une honetan gure ikastetxeetan.

Komunak

Azken urteotan komunei buruz eta bere erabilerari buruz ere gogoeta egin da. Gaur egun komunak  utzi behar diote “neska eta mutilentzat” izateari; “pertsonentzako” baliabide bihurtu ahal izateko. Haurtzaro Haurreskolan (Gasteizen), erabaki dute ume guztiei proposatuko zaiela komuna eserita erabiltzea (hezitzaileen azalpena artikulu honetan aurkitu daiteke). Ramón Bajo ikastetxean ere (Gasteizen) eraikina zaharberritu zutenean, komunak desbinarizatu ziren eta “pertsonentzako” komunak egin ziren, bakoitza bere atearekin, berdin dio erabiltzailearen generoak. Irizpideak?: bitartasuna gainditzea, pertsonen ziurtasuna bermatzea, intimitatea eskaintzea eta garbitasuna zaintzea (azalpena hemen irakur daiteke). Arlo honetan ere, ikasi dugu kontua ez dela soilik komunen kanpoko atean  dagoen etiketa aldatzea eta hortik generoa kentzea; gogoeta eta ikaskuntza prozesua bideratu behar da. Eta batzuetan obra egitea, posible bada.

Aldagelak

Hurrengo urratsa aldagela birpentsatzea izan daiteke, baina ikastetxe gutxi heldu dira urrats hori ematera oraindik. Aspaldidanik dago detektatuta ume batzuk ez daudela eroso biluzik dutxatzen besteen artean, espazio irekian (azalpen bat hemen). Ez da oraingo kontu bat, baina agian orain heldu da egonezin hori atenditzeko unea. Eta aldi berean, gero eta argiago dugu generorik gabeko guneak behar ditugula. Nola gainditu bitartasuna eta aldi berean umeei intimitatea eskaini?

Duela egun gutxi jakin dut, poz handiz, Igeldo eskolan (Donostian) aldagelak eraldatu dituztela, eta orain generorik gabeko dutxak dituztela! Igeldo eskolak ibilbide ederra du, espazioz espazio aurrera egin baitu: patioak, komunak eta orain aldagelak. Denbora apur bat zeraman ikastetxeak egitasmo horren atzetik, udalak baliabideak jarriko zituen zain. Duela aste gutxi, azkenik, obra txikia egitea lortu dute eta aldagelen espazio irekia kabina indibidualetara ekarri dute.

Zorionak klaustroari eta eskola komunitate osoari. Elo Elizalde irakaslea eta baita Lide Barandiaran irakaslea ere (in memoriam) gogoratu nahi ditut hemen, haien ekimena eta inplikazioarengatik prozesu horretan. Zorionekoa naiz urte hauetan ikastetxean behin baino gehiagotan egoteko eta eskola komunitatearekin gogoeta partekatzeko aukera izan dudalako.

Beste ikastetxeetan ere jarraituko dugu gogoeta egiten eta besteen esperientziatik ikasten.

Publicado en generoa | Etiquetado , , | 1 Comentario

Hartz hau “neska” ala “mutila” da? Zer esango zenuke zuk?

Eta zure inguruko umeek zer esango lukete, zure ustez?  Ipuinen ilustrazioen kode bitarrak barneratuta izango dituzte jada?

Interneten bilatu dut hartz baten ilustrazioa –irudi eskematiko eta ez humanizatu bat–, eta goikoa aukeratu dut. Irakurle, esan zintzo: arra ala emea iruditu zaizu lehen begi-kolpean? Edo egin dezagun beste modu batean nahi baduzu: pertsona izena jarri behako bazenio, zein aukeratuko zenuke? (Horrek ere pista eman dezake; alegia, zuk oharkabe egindako kategorizazioa azaleratu dezake).

Nire hipotesia da ar moduan irakurriko dutela pertsona gehienek –eta ume gehienek–, nahiz eta ez dagoen horretarako iradokizunik ilustrazioan. Azken finean hori da ikasi duguna, ezta? Neutroa dena maskulinoa da; femeninoa markatua da: alegia, femeninoa izateko markaren bat erakutsi behar du (begizta bat?, lepoko bat?, betileak?, irribarre bat?…).

Aurreko artikulu batean azaltzen nuen bezala, Adela Turinekin ikasi genuen haur literaturaren irudiak analizatzen, genero estereotipoen arloan hain zuzen. Turinek ohartarazi zigun umeek berehala barneratzen dituztela ipuinetan dauden estereotipoak, eta aurrerantzean berehala errekonozitzen dituztela. (Ikusi, adibidez, bere artikulua “Aprender a descifrar las imágenes destinadas a los niños y niñas”, Congreso internacional Sare 2005 “Niñas son, mujeres serán”, Emakunde, 2006, 89-104 orrialdeak. Hemen aurkitu daiteke).

Egin nahi duzu aproba etxeko umeekin eta goiko hartza erakutsi, ikusteko ea ilustrazioen kode bitarrak –alegia, genero estereotipoak– barneratu dituzten jada?

Nahi baduzu, ariketa apur bat harago eraman dezakezu. Jarraian irudi batzuk proposatzen dizkizut: animalia bakoitzaren generoa galdetu ahal duzu (nagusiei, umeei), edo izen bat jartzeko eskatu, ea zer gertatzen den:

     2 

3

         

5

      

       8         

 

 

Lehenengo hartza eta bigarrena berdinak dira eta ez daukate markarik. Hiru, lau eta bosgarrenari, berriz, zerbait gehitu diet: betileak, irribarrea, aho haserretua. Zein dira zure hipotesiak? Zer esango dizute umeek, zure ustez?

Bigarren irudia ere markarik gabe utzi dut zuk nahi duzun gehigarria jartzeko, alegia, esperimentatzeko eta zure solaskideei galdetu ahal izateko.

Ondoren beste bost hartz daude (Adela Turinen aipatutako artikuluan agertzen diren bezalaxe). Bat besaulkian eserita, beste bat besaulkian etzanda, hurrengoa amantalarekin eta azkenak egunkaria irakurtzen, bat lepoko batekin eta bestea lepokorik gabe. Animalia horiek humanizatuago daude aurrekoak baino eta aukera ematen digute geure buruari zera galdetzeko: zeren arabera pentsatzen dugu guk –eta gure inguruko umeek– batzuk arrak direla eta beste batzuk emeak? Galdetuiozu zure solaskideari zergatik jarri dion genero jakin bat hartz bakoitzari.

Edozein kasutan ere, nire hipotesia da umeek guk uste/nahi baino barneratuago dauzkatela estereotipoak, baina ikus dezagun zer gertatzen den…

Animatzen bazara etxekoekin, lagunekin, senideekin, inguruko umeekin (3-8 urtekoak)… ariketa egiten, partekatu emaitza gurekin, mesedez!

 

Publicado en generoa | Etiquetado , , | 2 comentarios

Ipuinetako pertsonaiak hiltzea, jatea…? Gogoeta bat eta bi liburu eder

 

 

Bi altxor hauek liburu dendan aurkitu nituen goizean, duela egun batzuk, saltoka eta pozez gainezka itzuli nintzen etxera, nire erosketa berrien poltsarekin. Ze onak, arranopola. Umeek gozatuko dituzte, baina nagusiok are gehiago. Haur literatura onarekin gertatzen den bezala, album hauek, testua laburra izan arren, irakurketa maila desberdinak eskaintzen dizkiote irakurle prestatuari.

Liburuok ez daukate zer ikusirik haien artean. Di-da aurkeztuko ditut.

Haietako bat ipuin klasikoa da, idazle klasiko batena. David McKee da egilea eta Orain ez, Beñat titulua du (Pamiela, 2019. Itzultzailea: Eva Linazasoro). Originalki 1980an argitaratu zen baina, 40 urteren ondoren, ez du inolaz ere gaurkotasunik galdu.  Liburuan ikusten dugu Beñat protagonista bere gurasoen arreta lortzen saiatzen dela, baina lanpetuta eta distraituta daude biak, eta tituluan agertzen den esaldia baino ez du jasotzen haiengandik: “orain ez, Beñat”. Harik eta  lorategian munstro bat agertzen den arte eta gauza interesgarri batzuk hasten diren gertatzen. Ez dut gehiagorik esango, zuk irakurtzeko gogoa ez galtzeko. Liburuan ez dago ikaskizun moral ebidenterik, baina obrak, metaforikoki, zerbait esaten digu umeek arreta nahikorik ez jasotzearen ondorio psikologikoen inguruan.

Bide batez, esan behar da Beñaten gurasoek rol tradizionalak betetzen dituztela, baina ikusita pertsonaia bereziki “positiboak” ez direla, agian gaurko irakurleak ez dio horri erreparatuko.

Beste ipuinak Polita du titulua, eta bere egilea Harold Jimenez Canizales da (Apila Ediciones-Denonartean, 2019). Jatorrizkoa, gaztelaniaz, 2016an argitaratu zen (liburuan ez da euskarako itzultzailearen izena agertzen). Narrazioaren protagonista sorgin bat da, eta urduri dago ogro batekin hitzordu erromantiko bat izango duelako laster. Enkontrurako bidean, aholku batzuk jasoko ditu bere irudia hobetzeko eta politago jartzeko, eta berak jarraituko ditu. Eta honaino azalduko dut, irakurlearen jakingura erabat ez asetzeko. Testuak mezu “pedagogiko” bat eskaintzen du (irakurleak deduzituko duena, ez baita diskurtsoaren bidez ematen): norberaren edertasunak eta autoestimuak ez dute zertan gizartearen konbentzioetara makurtu. Sorgina polita da bere horretan eta berak hala uste du. Mezu interesgarria da neskentzat eta ume guztientzat orokorrean. Ikaskizuna ez da, hala ere, ebidenteegia edo nabarmenegia. Izan ere, bi liburuetan dagoen umore ironikoak eta bukaerako koxkek (ez ditut azalduko) laguntzen dute didaktismoaren arriskua uxatzen

Ilustrazioen estiloa ere oso desberdinak dira, baina bi kasuetan dira erakargarriak bezain eraginkorrak.

Zer partekatzen dute, bada, horren desberdinak diren ipuinok? Bada, bietan, pertsonaia bat edo batzuk jaten dituztela!  “Munstroak jan egin zuen umea, oso-osorik” dio une batean McKeeren ipuinak. Horrelaxe, aizue, zalantzatik ez egoteko: “oso-osorik”. Canizalesen testuaren bukaeran ere, pertsonaia batzuk izango dira Sorginaren eta Ogroaren bazka, elkarrekin egiten duten pic-nic-ean. Eta inolako anbiguotasunik gabe azaltzen da hori. Leuntzerik ez, azukrerik ez.

(Bide batez, esango dugu ipuin honetan Sorgina izan dela pic-nic-erako menua prestatu duena. Horrek zentzua du istorioaren barruan, irakurleak ikusiko duenez. Espero dezagun hurrengo hitzorduan Ogroa izatea bere trebezia kulinarioak erakusten dituena).

Aitortu behar dut pertsonaiak irentsiak  izateak grazia berezia egin didala. Haur literaturaren inguruko formazio saioetan, hezitzaileek sarri agertzen dute zalantza hori: Otsoak hiru txerrikumeetatik bi irentsi beharko lituzke, kontakizun klasikoaren arabera, ala kumeek korrika ihes egin beharko lukete eta salbatu? Eta Otsoak jan beharko lituzke Txanogorritxu eta bere amona, ala hori, gaur egun, gogorregia da? Ni irenstearen alde nago, gero eta aldeago. Jakina, ipuina ez da errealistegia izan behar eta, adibidez, ilustrazioek ez dute zertan gorputz atal odoleztuak erakutsi. Umeak ez dira izutuko liburu batean pertsonaia bat merendatua baldin bada.

Aprobetxatzen dut biziki gomendatzeko Hik Hasi aldizkarian orain dela hilabete batzuk argitaratu zen artikulu bat: Literatura. Gehiegi babesten al ditugu haurrak? (2019-1-14). Bertan Juan Karlos Alonso psikologoak gogoeta erakargarri bat eskaintzen digu. Ezin dudanez oso-osorik hemen jarri, zati bat ekarriko dut, artikulu osoa irakurtzeko gogoa piztuko dizulakoan. Ipuin klasikoen jatorrizko bertsioen garrantzia azpimarratzen du Alonsok:

“Guk, heldu bezala, [haurra] gainbabesten badugu, eta dena politikoki zuzena bezala aurkezten badiogu fikzioan ere, haurrari ez diogu aukerarik ematen bere barruko sentimendu ezkor horiek era sinbolikoan proiektatzeko. Eta hor alukeria izugarria egiten diogu”. Modu bertsuan, ipuin horien bertsio samurragoak eginda “ipuin horiek deskafeinatzen baditugu, galdu egiten zaigu ipuin horien benetako funtzioa”.

Horren atzean bada, Alonsoren hitzetan, helduon partetik daukagun uste oker bat:

“Uste dugu ipuinen bidez hezi behar ditugula haurrak. Eta ez da hori. Haur literaturak eta ipuinek balio dezakete heziketan laguntzeko, baina literatura, batez ere, gozamenerako, errealitatea transgreditzeko eta norberak bere barruko lanketa egiteko da”.

Horregatik, ipuin klasikoak beste begirada batez ikusteko gonbitea egiten du. Bere esanetan,

“haur txikiei galdetzen badiegu zein ipuin nahi duten kontatzea, betikoak agertzen zaizkigu: txanogorritxu, hiru txerritxoak, zazpi antxumetxoak… Edota txotxongilo ikuskizunetan, pertsonaia zintzoak eta gaiztoak agertzen direnean, galdetzen badiegu haur txikiei gaiztoak zer egingo duen, erantzungo digute, ‘jan! Jan egingo du!’ Eta guk esaten badiegu “ez du jango, hitz egin behar dute, ados jarri behar dute”… Beste maila batean gaude eta izugarrizko altxorra galtzen dugu”.

Duela gutxi, blog honetan Olatz nire lagunak beste ipuin bat gomendatzen zigun: Una caperucita roja, Marjolaine Leray (https://www.youtube.com/watch?v=ItKz94re3Zw). Ikusiko duzunez, betiko bertsioari buelta ematen zaio. Eta pertsonaia batek beste bat hiltzen du…

Begiratu bat eman, ea zuri ze inpresio egiten dizuten… Galdetu inguruan duzun umeari ea berari ze inpresio egiten dioten… Kontaiguzu, mesedez, gogorik baduzu.

Barkatu hemen moztea, baina testu honi bukaera eman behar diot lehenbailehen. Janariaz horrenbestez hitz egin ondoren, sekulako gosea sartu zait eta buelta bat eman beharko dut ea hortik zer aurkitzen dudan…

 

Publicado en anitzak | Etiquetado , | 6 comentarios