Utikan behingoz eskola segregazioa!

 

Berrian argitaratua (2017-3-12).

Hemen: http://www.berria.eus/paperekoa/1870/024/1863/2017-03-12/utikan_behingoz_eskola_segregazioa.htm

 

Publicado en anitzak | Etiquetado , , , | Deja un comentario

Umeak, generoa eta transexualitatea. Bost ipuin argitaratu berri… eta gogoeta bat

Umeak eta ipuinak

Azken urteotan gure gizartean hainbat ume ezagutu ditugu “transexual” moduan. Komunikabideetatik ere heldu zaizkigu albisteak eta erreportajeak, eta foro horietatik haien senideek, irakasleek, sexologoek… eta batzuetan umeek eurek beren egoerari buruz azalpenak eman dizkigute. Duela urte gutxi gaia erabat tabua zen; gaur egun daukan ikusgarritasun txiki hori oso da poztekoa.

Bost ipuin dauzkat mahai gainean, denak 2016koak, generoarekin egonezina eta transexualitatea zer diren umeei azaltzeko helburuarekin. Zalantzarik gabe mintegi eder bat egiteko ematen dute.

nereajazz-naiz

 

cola-de-sirena   97884902754989788490276150

-Nerea García; ilustratzailea: Ángel Mª Remirez de Ganuza (2016). Ni Nerea naiz. Bartzelona: Bellaterra.

-Jessica Herthel eta Jazz Jennings; ilustratzailea: Shelagh McNicholas (2016). Jazz naiz. Bartzelona: Bellaterra.

-Alba Barbé i Serra  eta Sara Carro Ibarra; Ilustratzailea: Joan Turu da (2016): Cola de Sirena. Bartzelona: Bellaterrra.

-Pello Añorga; ilustratzailea: Jokin Mitxelena (2016). Ispilutxo. Donostia: Elkar.

-Ana Jaka; ilustratzailea: Patxi Gallego (2016). Marimutila naiz, eta zer?, Donostia: Elkar.

Azkena kenduta (8 urtetik aurrerako umeentzat), besteak 4-8 urteko umeentzat dira.

Ni Nerea naiz eta Jazz naiz liburuek ume “trans” jakin baten historia narratzen dute (Jazz eta Nerea hurrenez hurren); protagonistak, gainera, gaur eguneko benetako ume birengan inspiratuta daude. Horietan ikusten da nola zakila duten eta mutil moduan sailkatuak izan diren bi umek lortzen duten haien familiak eta haien inguruak neskak direla onartzea, horretarako gogor borrokatu ondoren eta sufrimendu ugari pairatu ondoren.

Beste hiru ipuinak generoaren eraikuntzaren inguruko gogoeta ederrak dira. Ipuinak “metaforikoagoak” dira, literarioagoak ziur aski; irakurleari ez zaio dena elaboratuta eskaintzen eta berak eman beharko dio narrazioari azkeneko zentzua.

 Ume “trans”-ei buruzko bi ipuinak

Lehenengo bi narrazioek ekarpena egiten dute, dudarik gabe, errealitate hori umeei azaltzeko balio baitute. Helburu pedagogikoa dute, hein handi batean. Ni Nerea naiz ipuinean hitzaurrean azalpen bat dago eta bukaeran baita irakurketa-gida ere, nagusiei oinarrizko informazioa emateko eta umeekin gaia lantzeko proposamenak egiteko.

Nire kezka da, baina, ipuinek beraiek ez azalpenek, narrazioek baizik ez dutela nahiko argi adierazten arazo nagusia generoak direla hain zuzen. Nire kezka da irakurle txikiek bi kaxoi daudela konfirmatuko dutela, eta zurearekin ez bazaude gustura, bestera pasatzea duzula (zailtasunak gainditu ondoren, nagusiek ez dizutelako erraz jarriko). Ez dago erdibiderik, ez da ikusten narrazioetan esperimentatzeko aukerarik, joan-etorriak egiteko paradarik, jokabide anitzak arintasunez dastatzeko unerik, sailkapenetatik at bizitzeko aukerarik… Izan ere, narraziootatik irakurle txikiek errez deduzitu ahal dute hau: beste tiraderan dauden aukerak bizitzeko modu bakarra da genero identitatea aldatzea eta nagusiek aldaketa hori azkenik onartzea. Jazz naiz ipuinaren kontrazalean irakurtzen dugunak argi eta garbi uzten du:

“Bi urteko ume txikia zenetik, Jazz-ek bazekien neska zela, jaiotzean mutiltzat hartu bazuten ere. Arrosa kolorea eta sirenaz mozorrotzea gustuko zuen, eta mutilen arropa soinean ez zebilen eroso. Horren aurrean, familiak ez zekien nola jokatu, Jazz transexuala zela ulertu eta laguntzea erabaki zuten arte”.

Tira, neska moduan futbola gustatu ahal zaizu, Jazzi bezala, baina bestela neskekin tradizionalki lotu diren gauzak lotuko dira gure ipuinetako neska hauekin: arrosa kolorea, apaingarriak, maitagarri soinekoak, tximeletak…  Ikusten da neskak eta mutilak desberdinak direla eta gauza desberdinak gustuko dituztela; horren arabera izango zara neska ala mutila, berdin zein den zure gorputzaren forma. Baliteke azken ideia hau aurrerapausoa izatea duela urte gutxira arte egon den estigmatizazioarekin alderatuta, baina ez zait inondik inora nahikoa iruditzen.

Arazoa GENEROA dela, demontre!

Marina Subirats-ek azaltzen du beharrezkoa dela bi generotan hazi eta heztearekin lotutako murrizketak gainditzea. Generoek desagertu behar dute: gizarteak inposatutako jokatzeko eta aritzeko moduek, sexuen arabera gizabanako guztiei inposatzen zaizkienek, ez dute laguntzen bizitzen. Egileak azaltzen duen bezala:

“[Generoak] desagertu behar dira gizarteak inposatutako jokabide ereduak diren heinean, gizabanakoen sexuaren arabera derrigorrezkoak” (Subirats, Forjar un hombre, moldear una mujer. 2013. Girona: Aresta Mujeres. 184-185 orr.).

“Ez dauka zentzurik mutilei oldarkortasuna agintzeak, soilik mutilak izateagatik,  haien izaeran eta borondatean egon ala ez; eta xamurtasuna eta enpatia neskei agintzeak, neskak izateagatik, nahitaez. Gizaki bakoitzak askea izan behar du bere jarrerak hautatu ahal izateko […]. Gizaki bakoitzak aukera eduki behar du garai bateko ezaugarri femeninoak eta maskulinoak, bere baitan aurkitzen dituenak, konbinatzeko, eta horretarako askatasuna behar du, berak nahi duen neurrian eta egoeretan aukeraketa hori egiteko”. (Subirats 2013: 185 orr.).

Hezkuntzaren arloan, beste hainbat arlotan bezala, asko dira honako zera aldarrikatzen duten ahotsak: gizakiek nahi dutena izatea eta nahi duten bezala bizitzea, jaio diren momentuan medikuak esleitutako sexuak markatutako paturik gabe. Azkeneko hamarkadetan garatu den Queer teoriak etiketarik gabeko mundu bat proposatzen du, zeinetan nork bere identitatea libreki eraiki ahal izango duen.

Oso urrun gaude utopia horretatik. Izan ere, Jazz eta Nerea genero batean egon dira itxita, harik eta beste generora pasatzen lortu duten arte.  Eta bide zaila egin dute onarpen hori lortzeko.

 “Neskek ez zidaten haiekin jolasten uzten”

Gure bost ipuinetan ikusten da ze aukera gutxi daukaten umeek gure gizarte binarizatu honetan nahi dutena egiteko; senideek, lagunek, ikaskideek aukerak ukatzen dizkiete janzteko, jolasteko, harremanetan sartzeko, jokatzeko… Genero aldaketarekin batera, berriz,  beste kaxoia irekitzen zaie. Lagun batek dioen bezala, ez al da generoa umeen kontrako lehenengo indarkeria, lehenengo genero indarkeria hain zuzen? Eta, adin txiki horietan, familia eta eskola dira, hain zuzen, indarkeria hori gertatzen den esparruak, Pauk B. Preciadok ederto azaltzen duenez.

“Noizbehinka, etxean gurasoek ahizparen soinekoak janzten uzten zidaten. Baina kalera ateratzeko, mutilen arropa jantzi behar izaten nuen. Horrek izugarri haserrarazten ninduen!” (Jazz naiz).

“Bi urte zituelarik, gurasoak ohartu ziren ez zitzaiola batere gustatzen bere jostailuekin jolastea, eta panpinak eta soinekoak erosteko eskatzen zien. Gurasoek ezetz esaten zioten, horiek “nesken gauzak” zirela. Oso triste jartzen zen mutikoa, negarrari eutsi ezinik”. (Ni Nerea naiz).

Izan ere, horixe bera da 9 urteko ume honek azaltzen diguna telebistako elkarrizketa batean: esleitutako genero maskulinoaren ondorioz beste ume batzuek ez zioten uzten egiten berak nahi zuena. Ikusi programaren lehenengo minutua, ez da gehiago behar: “Mis amigas (…)  yo iba al patio con ellas y no me dejaban jugar con ellas, me decían que yo era un niño […]. Yo soy una niña, no me gusta que me tratéis como un niño”.

Ondorioa argi dago: binarismoa da kalte egiten diguna, gaixotzen gaituena!

“Ume hauek nolakoak diren”… Egokitzapen batzuk gaia fokatzean

-Desberdintasuna oztopo gisa ez ulertzea, ezaugarri gisa ulertzea; hori aldarrikatzen da ipuinetako baten bukaeran hezitzaileentzat dagoen  azalpenean. Fokatze horrek zer pentsatu ematen dit. Batzuk “desberdinak” badira, besteak zer dira, normalak, estandarrak? “Desberdin” hori borondate onekoa da, ulertzen dut, baina betiko desorekan mugitzen gara: normalak VS arrarotxoak (nahiz eta begirunea merezi duten arrarotxoak izan).  Desberdinari errespetua zor zaiola azaldu beharrean, interesgarriagoa deritzot “desberdina” etiketa zalantzan jartzeari. Auto-aipamen bat: “inor ez litzateke bestea izan beharko. Bakoitza den bezalakoa izateko aukera ematen duten inguruneak eraiki beharko genituzke, ez ’arrarotxoak‘ ere errespetatzen diren inguruneak, ingurune benetan inklusiboak, non ’estandarrak‘ eta ’besteak‘ ez dauden” (Berria, 2016-1-9)

“Denok dauzkagu ezaugarri femeninoak eta maskulinoak” irakurri dut orobat.  Horrelaxe, komatxorik gabe, distantzia apur bat hartu gabe. Behin baino gehiagotan entzun dut esaldi hori aurrerapauso handia balitz bezala. Zeintzuk izango dira ezaugarri femeninoak eta maskulinoak? Samurtasuna femeninoa izango da eta ausardia maskulinoa, adibidez? Akabo. Ezaugarri humanoak izan beharko lirateke gure garaian, mesedez. Orain arte maskulinoa izan dena eta femeninoa izan dena, konstrukzio sozial gisa, denona izan behar da gaur, bereizketarik gabe.  Emakume ausarta izatea ez da ezaugarri maskulino bat edukitzea, gizon amultsua izatea ez da ezaugarri femenino bat edukitzea.

-Komunikabideetan azaltzen zaigu batzuetan familiak despeditu behar izan duela momentura arteko semea, alaba berriari kaixo esateko (edo alderantziz). Prozesu gogorra dela. Azalpen horrek adierazten du noraino ikusten dugun umeen hezkuntza bi kaxoi desberdinen barruan; begirada kontua da, begirada binarista eta umeengan dauzkagun espektatiba binaristak. Izan ere, umea ez da aldatu, lehengoa eta oraingoa ume berbera da. Orain askatasun gehiago ematen zaio, hori bai. Edo ez beti, kaxoi batetik bestera pasatu bada eta aurreko kaxoia itxi egin bazaio. Izan ere, batzuetan umea “genero berriaren” ezaugarri tradizionaletan eta betiko estereotipoetan murgildua izan dela dirudi. Noraino da hori guztia umearen nahia eta noraino genero sozializazio konbentzionala (orain beste generoarena, baina beti bezain konbentzionala)?

Umeak “transexualak” al dira? Ingurune oso erasokor eta binarizatuetan badirudi etiketak behar direla, eta etiketa hori modu bat izan daiteke umeak gertatzen denari nonbaitetik heltzeko, tratatzeko, ulertzeko. Niri zoragarria irudituko litzaidake umeek nahi dutena egin ahal izatea sailkapenik gabe, orain arteko “femeninoa” eta “maskulinoa” nahi bezala esperimentatzea… etiketarik gabe. Lala Mugikak (Aldarte elkartearen zuzendariak) hitzaldi batean Stockholmeko eskola bat aipatu zuen, Egalia pre-school, non umeak neska eta mutil moduan ez dituzten tratatzen, non umeak generorik gabe hazten dituzten, kaxoirik gabe, pertsona moduan. Horren urrutira joan gabe, Gasteizen badago esperientzia eder bat: Arana Haurreskolak fisolofia berbera dauka. Hemen ere posible da, beraz. Baina esperientzia horiek salbuespena dira; orokorrean oso urrun gaude eredu horretatik. Bitartean “trans” etiketak lagundu ahal die pertsona askori, zalantzarik gabe.

-Aholku/irizpide/ideia bakarra eman beharko banio generoaren gaiaren inguruan guraso bati, hauxe esango nioke: hazi zure umea intersexuala balitz bezala. Hezkidetzan interesatutako irakasle bati gauza bera iradokiko nioke. Alegia, medikuak zure umea jaiotzeko momentuan “neska” edo “mutil” moduan sailkatu ezin izan balu bezala, zure umea momentu honetan “neska” ala “mutila” izango ez balitz bezala; eta zuk, ondorioz, aukera guztiak eskeini nahiko bazenizkio bezala. Gure gizartean hori egitea ez da erabat posible ziur aski, baina helburu moduan oso interesgarria iruditzen zait, bi kaxoiak pizkanaka irekitzen joateko. (Azalpen luzeagoa hemen).

Beste hiru ipuinak…

… haratago doaz, paradoxikoki. Hiru ume aurkitzen ditugu, generoaren hesien kontra kolpatzen direnak, besteek (lagunek, gusasoek…) jarritako hesien kontra hain zuzen. Bukaerak ez dira itxiak baina protagonisten gogoetak edo prozesuak bide onetik, askatzailetik, doazela erakusten dute. Ilustrazioak ere oso estimagarriak dira hiru kasuetan.

Ispilutxo narrazioak tonu poetikoa dauka. Mutil baten ezinegona eta zalantzak dira abiapuntua. Kontrazalean: “Mutilek deitu didate ’nexka´ eta ni sentitu naiz baztertua, eta sentitu naiz triste, oso triste, asto tristea baino tristeago, zeren ni ez bainaiz ´neska´. Eta joan naiz errekara negar malkoak egitera”.

Cola de sirena ipuinean Roque sirenaz mozorrotzen da festa batean eta beste umeek iseka egiten diote. “Estaba enfadado, triste y desorientado. Pero sobre todo sentía mucha vergüenza. Tenía la sensación de haberse equivocado, aunque no sabía exactamente en qué”.  Kontrazalean: “Una cosa o la otra. Blanco o negro. Carne o pescado. Chico o chica, humano o sirena…. ¡Como si solo hubiese dos opciones! ¿No puede ser que una decisión sea también que no quieres tomar una decisión?”.

Marimutila naiz eta zer? Kontrazalean: “Ioneri marimutila deitu diote eskolan. Futbolean jokatzen duelako, ile motza daramalako… Berari bost axola: gustatzen zaizkion gauzak gustatzen zaizkio eta kitto. Izeba Naiararen ezkontzarako, ordea, arazo bat sortuko da, gurasoek soineko ba jantzarazi nahi baitiote Ioneri…”.  Ionek aitonaren laguntza izango du irtenbide bat bilatzeko.

Eta hala ere, ipuin batzuk falta zaizkigu: ipuin horiek non genero trans-a edo malgua edo dinamikoa edo sailkatu gabea duten umeak (edo helduak) agertzen diren, eta ezaugarri hori ez den ipuinaren korapiloa edo testuan konpondu behar den gatazka, aztertutako bost narrazioetan gertatzen den bezala. Ipuin bat, adibidez, non pertsonaia bat den Ander -demagun- txirikordak daramatzan eta gona batekin jantzita dagoen eta inork ez dion horri arretarik jartzen eta gertatzen diren gauzak beste batzuk diren. Nik ez dut horrelako ipuinik ezagutzen (norbaitek baten bat ezagutzekotan, asko eskertuko nuke!). Aizu, ipuin idazle hori, animatzen zara zure pertsonaien artean kalean dagoen aniztasuna jasotzen, eta aldi berean irakurle txikiei erreferenteak eskaintzen?

 Isa Vázquez-en hiru marrazki

Isa Vázquezek ederto azaltzen du kontua honako irudi hauetan. Lehenengoan oraindik gaude “neska/mutil” dikotomian; hurrengoak haratago doaz, binarismoa gaindituta:

figura-7-es-nino-o-es-nina

Image result for isa vazquez y tu no tienes caja

Related image

(Iturria: Raquel (Lucas) Platero (2014). Trans*sexualidades. Acompañamiento, factores de salud y recursos educativos. Bartzelona: Bellaterra).

Beste hurbilpen eder bat: Samara Velte-ren narrazio labur hau (Berria 2016-03-03)

“Jurik hiru urte ditu, eta ez daki neska edo mutila den. Etxean ez diote inoiz horretaz hitz egin (zertarako?), eta berak ez du inoiz galdetu. Egun batean, medikuarengana eraman dute: haurraren garapen egokia neurtzeko balio behar duen proba sorta bat egin diote han. «Jaso besoa soinua aditzen duzunean»; «Ukitu sudurra begiak itxita»; «Bilatu desberdina den figura»… eta, azken galdera, ia oharkabean: «Neska edo mutila zara?». Jurik amari begiratu dio zalantzati. Hark sorbaldak jaso ditu: «Ez dakit. Zer zara, Juri?». Haurra pentsakor geratu da une batez. Gero medikuari erantzun dio: «Katu bat naiz».

“Egiazko istorioa izatearen ederraz gain, heldu guztiontzako lezioa da Juriren erantzuna. Emakundek haurrengan jarri du arreta aurtengo Martxoaren 8ko kanpainan: haiei egunero helarazten dizkiegun mezu sexisten inguruko eztabaida piztu asmo du. Bistan da mutiko bati «Ez egin negar neska txiki batek bezala» esateak ez duela mesederik egiten, ez haur horrek bere burua onartzeko bidean, ez eta neska txikiez ematen den irudian ere. Baina akaso galdera ez da hainbeste nola baztertzen ditugun neskak eta nola mutilak; akaso galdera da zergatik tematzen garen neskak eta mutilak sortzen, egun batean katu, beste batean koala eta beste batean izar izan nahi dutenengan”.

Despatologizazioa, arren!

Aurreko testua idazten ari nintzela, esaldi kezkagarri batzuekin egin dut topo (gehienak telebista programen esatarien ahoan, ez umeen senide edo hurbilekoenetan):

“Siempre lo tuvo claro: era una niña en un cuerpo de niño” (programaren hasieran); “su identidad sexual no iba de la mano de su cuerpo” (0:50 minutuan). Hemen:

“Era un niño encerrado en un cuerpo de niña” (0:40); “un niño nació en un cuerpo que no era el suyo” (1:40). Hemen:

 

Arranopola…

Horiek ez dira umeen adierazpenak, baina haiek formulaziook entzun eta jaso ahal dituzte, eta bereak egin. Nola egongo da “erratuta” zure gorputza, nola ez da “zurea” izango zure gorputza, berarekin jaio bazara, bera eta zu gauza bera baldin bazarete? Ez da gizartea (esataria) izango inkoherentzia ikusten duena, erratuta egongo dena?

Horrek ez du esan nahi gazte eta heldu batzuek horrelako sentimenduak eta bizipenak ez dituztenik, ez du esan nahi gazte batzuek haien gorputza eraldatu nahi ez dutenik eta bide horretan haiek nahi duten lekura heldu behar ez direnik, ez horixe, baina sentimendu horiek ez dute ume eta gazte guztiengan zertan agertu, ez da derrigorrezkoa, gizarteak ez luke ikuspegi hori (egonezin hori) zertan erein.

Testu bat gomendatzera nator, testu argia, ederra, inklusiboa, trans errealitatearen   despatologizazioaren aldekoa, anormalitate edo gaixotasun moduan kontsideratzearen kontrakoa. Miquel Missé-ren epilogoa da liburu honetan: El género desordenado. Críticas en torno a la patologización de la transexualidad. Bartzelona: Egales, 265-282 orr. Bukaeran dauden lerro batzuk baino ez ditut hona ekarriko:

“¿Cuál sería mi mundo ideal en términos de género? [… Un mundo] sin cosas de hombres, sin cosas de mujeres; sin presiones de género, con más respeto y más libertad para poder explorar nuestros impulsos y emociones. No se si esta sería una sociedad perfecta, pero sé que sería una sociedad mejor y no sólo en términos de género. 

“Con los pies en el suelo, y en el peor de los casos, si los roles de género no pueden flexibilizarse para todos,  al menos desearía que la experiencia de transitar en el género, la experiencia de vivir en un género ambiguo y, en definitiva, las personas que decidieron vivir sus cuerpos en otros términos no pagasen un precio tan alto. (262-263 orr.)”

Ona, e?

Publicado en generoa | Etiquetado , , , | 2 comentarios

Go!azen telesaila. Irrikitan nago bollerak noiz aterako diren…

Izeba eta ilobaren arteko elkarrizketa EITBko Go!azen telesailaren lehenengo atalaren ondoren:

Izeba: Zer moduz lehenengo atala?

Iloba: Superondo! Bi neska bizki daude eta mutil berarekin gustatzen dira…

Izeba: Aizu, eta lesbianarik, gayrik, transik edo postgenerorik agertzen da?

Iloba: Ez, baina beltz bat ateratzen da.

Izeba: Hara. Eta asko ateratzen da?

Iloba: Beno, ez du ezer esaten; taldean dantzatzen du batzuetan.

 

Tira, nire ilobak ondo ezagutzen nau eta aniztasunaren ikurra (apurra) bilatu du niretzat: gazte beltza. Esaldirik gabeko beltza, bestalde. Ez zait asko iruditu…

Hurrengo atala nire ilobarekin ikusi dut. Hasteko, nire miresmen osoa itxura batean horren baliabide gutxirekin egindako telesail batentzat. Eta funtzionatu egiten du. Nire iloba ostiralean korrika etortzen da etxera “ebatzi gabeko maitasun tentsioaren” hurrengo urratsa ikustera eta abestiak entzutera. 21:00etan txintxo-txintxo eseritzen da telebistaren aurrean. Eta ni pozez txoratzen, gure nerabeak euskarazko kultur produktu bat boluntarioki kontsumitu nahi duelako! Ez da makala.

Ez dut hitz egingo egoeren sinesgarritasunaz. Barnetegiaren zuzendaria aipatuko dut soilik;  munduan jada ikusten ez diren apaiz horietakoa. Beno bai, Munilla Gipuzkoako apezpikuak barnetegi bat zuzenduko balu, baliteke antzekoa izatea. Tira, berdin da, sinesgarritasunak bost; produktu bat gustuko dugunean, behin behinean ahazten dugu eta kito.

Gakoa betikoa da: maitasuna (hurbilpenak, zeloak, gaizkiulertuak…) eta gazteen arteko harremana, bere tirabirekin (badaude gazte jatorrak, oso jatorrak, gaiztoa dirudiena baina jatorra dena, gaizto-gaiztoak, gaiztoa eta tontoa, jatorrak eta traketsak…). Gazte guztiak nahiko ondo orraztuta, denda-kate berean erositako arropa jantzita, norberari dagokion sailean, konbentzioetatik kanpoko aukerei kasu gutxi eginda.

Bost atal ikusi ditu nire ilobak jada. Pertsonaien arteko gora-beherak gustura laburbiltzen dizkit. Zain nago jakiteko barnetegiko bi neska edo bi mutil noiz enamoratuko/enroilatuko diren telesailan. Irrikitan. Eta (ziur nago) gertaera hori ez da gatazkatsua izango, natural-naturala izango da. Edo gatazkatsua bai, baina ez genero bereko bi lagunek osatuta egoteagatik. Ez gure garaian, ez horixe.

Badakizue, Euskal Herrian ez dago lesbofoboa edo homofoboa den inor, baina badaezpada ere, genero bereko bikoterik ia ez dugu inoiz erakusten gure produktu kulturaletan (Pirritx eta Porrotx, mila esker gure salbuespena izateagatik). Beno, telesail honetan laster agertuko dira, ezta?

Eta ea mutil beltz horrek hurrengo ataletan hitz egiten ikasten duen. Eta izenik eta esaldirik gabe dauden eta jatorri atzerritarra izan dezaketen beste gazte batzuek ere bai (ikasleen %10 dira gazte horiek euskal gizartean, nola ez da bat edo bat gehiago Go!azen-en agertuko). Halaber, aniztasun funtzionala duen ikasleren bat barnetegian laster matrikulatuko delakoan nago. Gizartean dagoen aniztasuna islatuko du horrek guztiak, besterik ez, gazte horiek ikusgarritasun ezaren linboan ez gelditzeko. Badakigulako ze garrantzitsua den umeek eta gazteek erreferenteak izatea; eta errespetuaren adibideak ere izatea. Badakigulako kultur produktuak zein eraginkorrak izan daitezkeen horretarako. Behin eta berriro esaten dute adituek… Nola izango da gure telebistako Go!azen hau beste aukera galdu bat?

Ni hemen nago, hurrengo atalaren zain. Esperantzaz betea. Irrikitan.

Publicado en anitzak | Etiquetado , | 4 comentarios

Algunas reflexiones sobre eso que llaman “burkini”

(Artikulu hau Galde aldizkariaren azkeneko alean argitaratu da, 2016ko azaroan. Hemen irakur daiteke)

Hasta aquí han llegado los ecos de lo que ha sucedido en la Costa Azul este verano, donde hemos visto que algunos alcaldes han prohibido el uso del “burkini” en varias playas, aunque después, a finales de agosto, el Consejo de Estado de Francia, la máxima autoridad judicial del país, ordenó suspender dicha prohibición. El debate al que hemos asistido en nuestro entorno ha sido en cierta medida artificial, no estaba (no está) en la calle; los medios de comunicación lo han importado en un mes flojo de noticias y ha ocupado multitud tertulias de radio y televisión, y páginas y páginas en la prensa.

El nombre “burkini” es un mal nombre. La prenda no es el equivalente a un burka para ir a la playa o a la piscina. Es un bañador, o bañador largo (he oído también bodykini). Es decir, un bañador de pierna y manga largas que también puede cubrir la cabeza. Quien entre en una tienda on-line encontrará prendas de muy distintos tipos: más largas, más cortas, más y menos ceñidas, cubriendo el pelo, sin cubrirlo, con diseños y colores muy diversos…

De repente, en esas localidades francesas y en otras, cuántos hombres y cargos políticos se han mostrado preocupadísimos por la libertad de las mujeres, consistente parece que únicamente en que ellas enseñen muchas partes de su cuerpo en público. Si estos indignados mostraran el mismo ardor en defender los derechos de las mujeres también en otros terrenos, el mundo sería mucho más igualitario y justo; pero el caso es que eso no ocurre, qué raro. A ver si va a resultar que en realidad no estamos hablando de los derechos de las mujeres, y lo que de verdad ocurre es que la islamofobia es el ingrediente principal de este guiso.

Algunas imágenes valen más que mil artículos. Las fotografías de la mujer que estaba durmiendo vestida en una playa de Niza y a la que cuatro hombres armados, cuatro policías, obligan a desvestirse, son de una tremenda violencia. ¿Está prohibido dormir vestida o vestido en la playa? No, claro está; sólo si pareces musulmana. Has de procurar a toda costa no parecerlo. Si ella hubiera llevado encima un neopreno, pongamos por caso, no le habría pasado eso.

¿Se ven obligadas algunas mujeres a llevar el bañador largo y por eso deben salvarlas esos alcaldes y esos  policías? Sobre las múltiples razones que pueden tener las mujeres para llevar el pañuelo o hiyab se ha dicho ya todo; son las mismas razones para vestir un bañador largo. Las hay de orden cultural, religioso, identitario, varias a la vez… Muchas de las mujeres que lo portan en Occidente indican que lo hacen por voluntad propia. También sabemos que otras lo hacen por presiones, unas veces claras (determinados miembros de la familia, la influencia de un nuevo imán llegado al barrio que se deja ver en el cambio repentino en la indumentaria de muchas mujeres…) y otras difusas, procedentes del entorno, a menudo difíciles de establecer de manera concreta y sobre las cuales las mujeres tienen distintos grados de conciencia. Y también sabemos, claro está,  que hay países en los que las mujeres no pueden elegir y están obligadas a cubrirse el cuerpo y también que las presiones se están incrementando en algunas regiones del mundo.

Quienes defienden el derecho a llevar bañador largo señalan a menudo que también las mujeres occidentales de cultura cristiana estamos sometidas a múltiples presiones/opresiones de las que a menudo no somos conscientes y que tenemos naturalizadas (ahí está el ejemplo clásico de los tacones, el maquillaje, la depilación…). Comparto plenamente ese punto de vista, pero parece que ese argumento se usa a veces para indicar que las feministas  de cultura cristiana no tenemos legitimidad para tratar de lo que les sucede a las mujeres de otras culturas. ¿Entonces no tenemos nada que decir y únicamente pueden expresarse al respecto las feministas de cultura musulmana? ¿Debe cada una circunscribirse a su grupo y referirse únicamente a él, particularmente si se trata de un grupo que sufre menos opresiones que otros?

Por mi parte, creo que desde los  feminismos se puede analizar lo que le sucede a una misma, lo que les sucede a las que viven de manera semejante, y también lo que les sucede a  otras y otros cuyas vivencias no son exactamente las propias. En el terreno de la indumentaria, en el de la maternidad, en el del trabajo… Por tanto, creo que podemos estudiar las indumentarias de las mujeres y de los hombres, tanto las que lleva una misma y su colectivo más cercano y como las demás. Y no es una cuestión menor caer en la cuenta de que en unas y otras culturas, en la binarización inherente a la construcción social del género,  a las mujeres nos corresponden en general indumentarias que son menos coherentes con la temperatura que hace, con la comodidad y con la facilidad para moverse si las comparamos con las que llevan los hombres en cada sociedad en cuestión; que a nosotras nos corresponde, asimismo, invertir más tiempo y esfuerzo para acomodar nuestro aspecto según se espera que sea en la sociedad en la que vivimos. El nivel de exigencia es claramente mayor. Además, la presión de atraer la mirada y el deseo de los hombres que subyace en unas culturas, o de ahuyentarlos en otras (la preeminencia masculina, en fin) no es un elemento del que debemos prescindir en esta reflexión.

Una vez hecho el análisis, cada una de nosotras hace, claro está, lo que quiere/puede/le parece mejor dentro de las posibilidades que tiene en su entorno. Pero sin olvidar que no hay ninguna vestimenta que no esté marcada culturalmente de un modo u otro. No nos vestimos “de cero”; tomamos de entre lo que hay en el mundo cultural al que pertenecemos. También una lesbiana butch, que se sale de los mandatos de género tradicionales, lleva una indumentaria que remite a una serie de referentes culturales que podemos identificar.

Más aún; creo que hay que aprender a analizar el binarismo como parte de la educación, para que, a la hora de identificar lo que desean y de tomar decisiones, las personas jóvenes tengan suficientes herramientas. Y es que ahora, además, en la escuela, aquí mismo, hay alumnas de cultura cristiana y de cultura musulmana, y es importante ofrecer espacios para la  reflexión y para la propuesta de herramientas de análisis con todo nuestro alumnado, no necesariamente para ponernos de acuerdo en todo, pero sí para compartir y debatir.  Por cierto: las feministas no estamos de acuerdo ni en el tema del hiyab ni en el del bañador largo, ni las de cultura musulmana ni las de cultura cristiana, según hemos podido constatar en multitud de artículos estos últimos meses; y no lo estamos ni en el plano del análisis ni en la cuestión de la prohibición.

Lo cual nos lleva a recordar que una cosa es el análisis y otra muy distinta la reacción o la prohibición. No entiendo cómo se puede dar el paso del uno a la otra, como si la segunda se dedujera del primero. Si alguien considera que tras el bañador largo o el hiyab hay una opresión, ¿prohibir a esa mujer su entrada y su participación en el espacio público será la mejor manera de contribuir a que se libere de dicha opresión? ¿No es más bien la forma de contribuir a lo contrario, y, desde luego, de empeorar su vida?

Estoy entre quienes esperan que un día superemos el binarismo y podamos todxs hacer un poco más lo que nos dé la gana que ahora (incluido llevar bikini o bañador largo… por parte de una mujer o de quien sea). No hace falta decir que nuestra sociedad y las otras que conocemos se encuentran bastante lejos de este objetivo utópico; mientras tanto, en ese largo camino que nos queda, la peor de las opciones es la de prohibir. Se trata de ir abriendo, no de cerrar.

Llegadas a este punto, nos hacemos esta pregunta una vez más: ¿cómo puede ser que en Francia lo estén haciendo tan mal, que se maltrate repetidamente la diversidad de las personas procedentes  -o no- de la inmigración?, ¿cómo es posible que desde algunas instancias del poder no haya conciencia de las consecuencias de esos agravios, de lo que supone empujar a las personas a identidades reactivas que se encastillen en lo que parezca contrario de lo que caracteriza a quien maltrata y agravia? O quizá si hay esa conciencia, y es precisamente de eso de lo que se trata…  En cualquier caso, nos toca aprender del país vecino sobre lo que no conviene hacer.

 

Publicado en generoa | Etiquetado , | Deja un comentario

Burkini bat erostera noa (Logroñoko piszinak II)

Bai, lehengusinari komentatu berri diot. Medikuak argi utzi zidan eguzkia ez dela ona nire azalerako, eta hobe izpien azpian ez jartzeko. Nik itzala aukeratzen dut beti (guardasola, zuhaitza, txiringitoa), baina bainatzea ere gustuko dudanez eta horretarako itzala abandonatu behar dudanez, nire aukerak aztertzen ari naiz. Bikini edo bainujantzi bat jartzea eta airean gelditzen den azal guzti-guztia kremaz betetzeak ez dauka zentzu handirik niretzat. Hobe likatsua ez den beste zerbaitez azala estaltzea, ezta? Neoprenoa ez da alternatiba bat; raftinga edo surfa egiteko, bale (raftinga edo surfa egiten duenarentzat); Logroñoko igerilekuetan bainatzeko, deserosoa deritzot: pegatuegia, zurrunegia. Likrazko bainujantzi osoa ideia bikaina iruditzen zait.

Beste abantaila bat: depilatu nahi ez dudanez, baina aldi berean begirada kritiko, harritu edota lotsagabeek oraindik molestatzen nautenez, praka luzea daukan bainujantzi batekin oso eroso joango naiz.

Ikusi dut, bestalde, bainujantzi luzeak erostea ez dela gaur egun batere zaila eta kolore eta diseinu ugari daudela; nire gustuko zerbait aukituko dut seguru. Bazen garaia bainu arroparen merkatua apur bat zabaltzeko. Nik neuk burua estaltzeko partea behar ez dudanez, jantziari kenduko diot; beste guztia oso ondo etorriko zait.

 

Lehengusinak

Lehengusinak keinua okertu du. Ea pasa den astean Logroñoko igerilekuan zenbat bainujantzi luze ikusi nituen –bat ere ez, berak ondo dakienez– eta ea zergatik izango den. Depilazioaren aldeko begiradek molestatzen banaute, ea bainujantzi luzeen kontrakoak gusturago hartuko ditudan. Hori, zortea baldin badaukat eta begiradak baino ez badira. Jendea nahastuko dudala, gainera, jantziari ilea estaltzeko partea kentzen badiot, ez baitute jakingo ze musulman mota naizen ni.  Amona eta neba-arreba-koinata-koinatuak ere etorriko direnez, adin guztietako biloben saldo osoaz gain, azalpen asko eman beharko ditudala. Eta, noski, argi edukitzeko bera ez dagoela nirekin batera bainatzeko prest, berak toplessa egiten duela eta lasai egon nahi duela.

Hori guztia entzun ondoren… gero eta gogo handiagoa dut nire burkini berriarekin piszinara joateko!

Publicado en generoa | Etiquetado , | 3 comentarios

Logroñoko piszinetan ere “Los cuarenta principales”! (Musikaren inposaketaz)

Instalazio ederrak Logroñoko piszinakoak: txiribuelta askoko hiru txirrista erraldoi, aldagela garbi eta erosoak, bazkatzeko gogoa ematen duen belardia, itzal ederra eskaintzen duten zuhaitzak… Eta hainbat ordutan zehar, bozgorailu guztietatik, Los Cuarenta Principales. Rhianna, Justin Bieber, Katy Perry, Lady Gaga eta abar. Ez oso baxu, hor geunden den-denok ondo entzun genezan. Siesta orduan ere bai, aikejoderse.

Ez da lehenengo aldia behartuta sentitzen naizela musika entzutera, eta Gasteiztik bertatik atera gabe. Ez naiz hitz egiten ari taberna batez edo diskoteka batez, non, nik nahi badut, hanka egin ahal dudan. Inposaketa urrutira heltzen da: osasun sistema publikoan ere egokitu zait niretzat desatsegina den musika agoantatu behar izatea! Alde Zaharreko anbulatorioan Kiss FM jartzen digute, egun osoan zehar, gure txandaren zain gauden gaixooi. Bai, ondo irakurri duzu, Kiss FM. Ez naiz ni anbulatorioan musikarik ez jartzeko formalki eskatu duen bakarra, behin baino gehiagotan (eta alferrik, esan gabe doa). Beste adibide bat: kimioterapiaren tratamendua jasotzeko Txagorritxun dagoen egongela handian ere Los Cuarenta Principales suertatu zaizkit beti (hor, baina, ez nuen eskaera formalik egin, beste kontu batzuekin nahiko entretenituta nengoen eta). Onkologiako itxaron-gelan ere, telebista piztuta eta Antena3 jarrita aurkitu dut behin eta berriro (eta Hola eta Semana aldizkari ugari mahaitxo batean). Nire lehengusinak komentatzen dit Salburuako psikiatria moduluan ere irrati-formula ipintzen dutela inolako gupidarik gabe. Ez dago ihesbiderik!

Bi kontu ez ditut ondo hartzen. Alde batetik, ni musika entzutera behartzea (gure garai honetan, gainera, non edozeinek eraman ahal duen aurikularrak dauzkan musika-makinatxo bat, nahi badu). Beste aldetik, musika mota: irrati-formula komertzialenak, estilo hori denon gustukoa izango balitz bezala.

Hori dauka mainstream musikak, musikaren industria hegemonikoak ekoizten duenak. Hegemonikoa den guztiak “naturala” dirudi, zentzuduna; gure bizitzaren partea da, gehienek onartzen dute eta ia inkontzienteki eta kritikarik gabe jarraitzen dute eta transmititzen dute (talde menperatzaileen interesak elikatzen laguntzeaz gain). Alegia, normaltzat hartzen dugu musika industrialarekin leku guztietan matraka ematea.

Senideekin eta lagunekin gaia komentatzean, denetariko iritziak entzun ditut. Kopetaraino daudenen eta gustura hartzen dutenen artean, batek zer pentsatua eman dit: musikak giroa alaitzeko duen gaitasuna kontuan hartu behar da. Nago, argudio hori osasun zentro batzuetan irrati-formulak jartzeko arrazoien artean egongo dela; eta piszinetan eta horrelako lekuetan ere bai. Gurasokeria (eta, ondorioz, infantilizazio) puntu bat badauka kontuak, nire ustez. Badirudi “alaitu” behar gaituztela, guk nahi ala ez; gure denbora entretenimendu arinez bete behar dutela. Aber, alaitzaile horiek: ea dekretoz poztu behar garen zuek esaten duzuenean eta zuek nahi dituzuen produktuekin.

Musika zalea banaizela azaldu beharko dut? Bai, banaiz, baina nahi nuke neuk aukeratu noiz entzun, eta baita ere zer entzun. Isiltasuna, bestalde, maitagarria iruditzen zait. Azpiestimatua dago gure egun hauetan, tamalez.

Eta zuri, irakurle hori? Non eta noiz tokatu zaizu inolaz ere aukeratuko ez zenukeen musika entzun behar izatea?

Publicado en anitzak | Etiquetado | 7 comentarios

“Ez ezetz da”. Eta aldi berean “Como tú te llamas yo no sé…” jazarpena

 

“Ez ezetz da”

Azkeneko asteotan “Ez ezetz da” leloa errepikatzen ari da era guztietako euskarrietan: kartel feministak, pregoiak, egunkari zutabeak, politikoen adierazpenak… Apur bat pentsatuta, fuertea da gero horrelako esaldiak, Pernandoren egiak, tautologia hutsak, aldarrikatu behar izatea. Baina Euskal Herriko festen garapena ikusita, argi dago premiazkoa izaten jarraitzen duela, ez soilik eraso sexual larriengatik, baizik eta horren ohikoak diren babosokeriengatik.

Zeledoi jaitsi berri da bere sokatik Gasteizen, eta gure 14 urteko iloba harantz joan da eta berandu itzuliko da etxera. Bi aholku azkar atera baino lehen (“badakit badakit, izeba” keinuaz jasoak). “Neska, egin soilik zuk nahi duzuna, ez besteek nahi dutena, batzuk oso astunak dira eta; eta koadrilakoen artean elkar lagundu, norbaitek zuetako bati arazorik sortzen badio”. Ez diot esan (ez diot esan nahi izan): “etorri lagunduta, ibili argiztatuta dauden lekuetatik, ez pasatu jenderik gabeko kaleetatik, ez gelditu bakarrik ezagutu berri duzun mutil batekin…”.  Ez nago prest emakume bati eskatzeko beldurrarengatik gauzak egiteari uzteko.

 “Cómo tú te llamas, yo no sé…”

Supermerkatuko hari musikalean abesti hori entzun dut gaur goizean, eta kalera ateratzean nire burua harrapatu dut hasierako notak ahopekatzen… Abestia ez da berria niretzat, duela aste batzuk ilobak berak erakutsi baitzidan bideoklipa, bere lagunekin guatsapez partekatu ondoren (“ona, e izeba?”). Horrez geroztik leku guztietan entzuten dut eta ez daukat dudarik Gasteizko festa hauetan hamaika aldiz jarriko dutela.

Nicky Jam. “Hasta al Amanecer”. 656 milloi bisita YouTuben. Harrapazank.

Letraren lerro esanguratsu batzuk baino ez ditut jarriko. Adi egon: neska “bakarrik” dago mutil batekin ez badoa; neska mugitzen denean “moviendo todo eso pa’ mí” dabil; neskak esaten dio “deja eso”, baina gizonak alamena ematen jarraitzen du… Zelako pagotxa, tipoa.

[…] Óyeme mamacita, tu cuerpo y carita
Piel morena, lo que uno necesita
Mirando una chica tan bonita
Y pregunto por qué anda tan sólita

Ven dale ahí ahí, moviendo todo eso pa’ mí
No importa idioma ni el país
Ya vámonos de aquí, que tengo algo bueno para ti
Una noche de aventura hay que vivir […]

Yo pendiente a ti, como bailas así
Con ese movimiento me hipnotizas
Me voy acercando hacia ti
Y te digo suave al oído

Escúchame mami
Yo te estoy queriendo
Siento algo por dentro
Y tú me dices: “Estás muy loco, deja eso”

Mami yo te estoy queriendo
Siento algo por dentro
Me muero por llevarte

Cómo tú te llamas, yo no sé
De dónde llegaste, ni pregunté
Lo único que sé, es que quiero con usted
Quedarme contigo hasta el amanecer

Bideoklipa da, baina, gogorrena. Erne: emakume gaztea garbitegi batera sartzen da bere arropa garbitzera. Gaua da eta ez dago beste bezerorik. Orduan bertan lan egiten duen gizona (kantaria bera) agertzen da eta hasten da jazarpena, klip osoan zehar garatzen duena. Gizona neskaren espazio fisikoan sartzen da, gehiegi hurbiltzen zaio, ukitzen du, bere gorputza balorazen du, roiloa eskatzen dio behin eta berriro… nahiz eta neskak ez duen nahi.

Bideoak transmititzen du gizona ez dela tentel integrala (asko falta ez zaion arren); beranduago etortzen den emakume zahar bati arropa makinan sartzen laguntzen dio (agian bere lana delako?).

“Musika itsaskorra da” (kontzesioak egin behar direla ikasi dut 😉 ), “baina zelako babosoa tipoa, ezta?” esan nion ilobari. “Jo, ba bai…”; ados agertu zen iloba. Tira, karga nagusia hein batean desaktibatuta.

Mezuen lehia maila sinbolikoan ebazten da

Diskurtsoaren bidezko mezua (“ez da ezetz”) eta bideoklip liluragarriaren bidezko mezua (“pregunto por qué anda tan solita…”) ez daude maila berean; lehiakideotako batek aukera gehiago dauzka gazteen zainetara zuzenean heltzeko, burmuinetik pasatu gabe. Ez dut esaten lehenengo mezu mota igorri behar ez denik, ez horixe; esaten dut bigarren motako mezuak aldi berean heltzen ari direla, beste autobide batetik, eta sedukzioaren eraginkortasuna dutela. Oraingo hau adibide bat baino ez da; genero berdintasunaren eta askatasunaren alorrean behin eta berriro gertatzen zaigun zerbait da.

Izan ere, ilobak bideo hau jaso du bueltan guatsapez.

Adexe & Nau. “Hasta el amanecer”. 63 milioi bisita YouTuben.

Hara zein azkar ikasten duten gazteek eta zein ondo imitatzen dituzten nagusien gauzak. Oraingo honetan, gainera, bi dira neskari txaplata ematen dioten mutilak, bi. Ze moñoñoak. Ez ninduke harrituko gure inguruko ikastetxeren batean bosgarren edo seigarren mailako gelaren batek abesti/bideoklip guai hau aukeratu izanak, eta irakasleen eta beste ikasleen aurrean antzeztu eta dantzatu izanak ikasturtearen bukaerako jaialdian.

Tira, “Hasta el amanecer” produktuaren ligan jokatu dezake hobeto Esne Beltzaren “Ez da ezetz” abestiak, nahiz eta aurrekoarekin alderatuta diskurtsiboagoa den eta dotrina zuzenago igortzen duen. Aitortu behar dut produktu kulturalen mezu positiboei dagokienez, “zeharkakotasuna/literaturtasuna/hartzaileak berak ere apur bat eraikitzea” hobesten dudala. Besteak beste, horrek hobeto funtzionatzen duelako. Edozein modutan ere, ez da ohikoa abesti batean hau entzutea:

Esne Beltza. “Ez da ezetz”. 11 mila bisita YouTuben.

Azken bideoklip honetan agertzen diren nesken erantzuna, bestalde, asertiboagoa da; “ez, eskerrik asko” irribarretsu bat baino harago doana, nahiz eta horrek nahikoa izan beharko lukeen. Emakumeok ez dugu zertan horren ondo heziak izan uneoro, redio.

Lehengusinak

Harroputz bat naizela dio… Ea benetan lasai gelditu naizen iloba joaten uzten, etxera lagunekin batera itzultzeko agindu gabe… Jopeeee.

 

Publicado en generoa | Etiquetado , , | 3 comentarios