Alcalde, no te bajes ahora de la utopía

Bernardo Atxaga se refería hace unos días a la utopía de Errekaleor.

La utopía no es nueva en Vitoria-Gasteiz. Gorka Urtaran es el alcalde de la ciudad como resultado  de una utopía, la de pensar que en una ciudad como la nuestra cabe la diversidad social, la que incluye a las gentes venidas de otros países y a la población en desventaja social y económica, la utopía de pensar que la convivencia entre diferentes puede ser amable. Eso es lo que aprendimos con el movimiento popular Gora Gasteiz, del que muchas personas nos sentimos orgullosas y que forma ya parte de nuestras señas de identidad.

Es una utopía preciada para una gran parte de la ciudadanía de Vitoria-Gasteiz, por eso Gorka Urtaran es el alcalde. Recordamos, sin duda, que el líder del partido más votado en las últimas elecciones municipales, Javier Maroto, encarnaba precisamente el peligro de la xenofobia y el discurso de la exclusión, y gran parte del resto de las fuerzas municipales se unieron para propulsar una alternativa que permitiera ese futuro en convivencia.

Errekaleor es también parte de esa utopía. No es una utopía de arco iris y merengue maravilloso, sino del aquí y el ahora, una utopía de lo pequeño, de lo diario, de lo trabajoso, de lo imperfecto, de lo posible.

No en vano la manifestación a Errekaleor del pasado sábado nos recordó tantísimo a la manifestación de Gora Gasteiz de abril de 2015. Una manifestación multitudinaria y multicolor, en este caso prodigiosamente organizada en apenas dos semanas. Y motivada ahora por la actitud de la misma persona que hace dos años llegó a la alcaldía en nombre de la utopía. Con el acuerdo en este momento de los únicos dos partidos que entonces no le apoyaron para alcanzarla, el PP y el PSOE.

Alcalde, no te bajes ahora de la utopía.

Si hay un cálculo político tras la decisión de destruir Errekaleor, ni siquiera parece un cálculo acertado, porque el desgaste va a ser enorme. A muchas personas que nunca vivirían en Errekaleor les cuesta entender qué se le ha perdido al alcalde allí, si no son algunos centenares de votos del electorado del PP. ¿Merece la pena? ¿Compensa lo perdido y lo ganado?

Muchas de nosotras recordaremos siempre a Iñaki Azkuna, no como el alcalde de Bilbao que construyó la nueva Alhóndiga, sino como el alcalde que derribó Kukutza. Pero la dimensión de Errekaleor va más allá de la del gaztetxe de Rekalde. ¿Qué se podría construir para hacer olvidar algo así?

Es el momento de parar. Esto no puede ser un choque de trenes, el fruto de una decisión colérica, para ver quién puede más. Dejemos pasar algún tiempo, hasta que podamos pensar mejor.

Alcalde, estamos a tiempo, no destruyas Errekaleor.

Publicado en anitzak | 4 comentarios

¿Cobras la RGI y compartes piso? Cuatro consejos para aprovechar a tope ese dineral que no te mereces

No tienes trabajo y cobras la RGI. Mientras llegan tiempos mejores (terminas el cursillo, encuentras un trabajo, te cae un cupón premiado del cielo…), la RGI apenas te llega para vivir, así que compartes un piso con otras dos personas que se encuentran en una situación parecida. Es lo que tiene ser pobre, que seguramente te juntas con otros pobres: los que has conocido cuando trabajabas, o en el comedor social, o al alquilar un piso compartido en no muy buen estado y que es bastante barato. Lo raro es cobrar la RGI y compartir piso con dos altos cargos del Gobierno Vasco (por poner un ejemplo) en la calle Dato.

Pues se acabó. Ahora, gracias a la propuesta del Gobierno Vasco, están pensando en conceder una RGI por piso y no por persona, porque entre los tres os estabais enriqueciendo y seguramente estabais comiendo cosas que no les corresponde comer a los pobres, igual os habéis comprado un abrigo o unas zapatillas y, además, os estaréis duchando con agua caliente. Y seguro que tenéis tele y teléfono móvil, qué va a ser esto. Así que de las tres personas que vivís nadando en la abundancia (¿o era en la “ambulancia”?) gracias a la RGI, ahora solo la podrá cobrar una, según acaba de proponer Beatriz Artolazabal, consejera del G.V. Ella lo tiene claro: se acabó el lujo y el derroche. Ya está bien.  Y sobre todo, ¿para qué quieres tú autonomía personal y tus propios ingresos si eres pobre?

¿Y QUÉ VAS A HACER AHORA?

Pues una idea sería echar a los otros dos compañeros de piso, porque una RGI para tres… Pero no te será fácil pagar tú sola el alquiler y los gastos. Claro que igual es a ti a quien van a echar del piso. Tranqui, con suerte ya encontrarás otro más cutrillo (ahora, si lo tienes que pagar tú sola, tiene que ser muy, pero que muy cutrillo).  Quedan algunos en Zorroza, Bilbao; ni se te ocurra pensar en Errekaleor, que el tema está bastante oscuro.

Otra posibilidad es echar a suertes con los otros dos compañeros o compañeras de piso quién de los tres cobrará los 450 euros de la RGI. Si alguno recibe el complementillo por discapacidad o violencia de género (100 euracos extra, nada menos), pues no hace falta rifa: se elige a esa persona y punto. ¿Que ha llegado hace poco de un país en guerra y todavía no le es fácil comunicarse en la lengua local? A ver, que se vaya poniendo las pilas, porque ese capitalazo hay que repartirlo todos los meses equitativamente entre tres personas después de pagar los gastos. No pelearse, que hay de sobra para todas.

Una cosa quede clara: aquí lo que importa es la familia. Si eres un individuo sin familia no tienes mucho valor, se ve que no mereces comer tanto. Te dan más dinero si tienes familia; o sea, que te dejan vivir con ella sin que os quiten la RGI. Así que, si puedes, procura formar pareja con uno de tus compañeros de piso (¡cobras 810 euros!), y luego intentad adoptar como hijo al tercer miembro (¡cobras 1014 euros!). Sale a cuenta, sin duda. Ya lo de quererse y eso, es otro cantar (no pone que haga falta). Eso sí, procurad llevaros un poco bien para que no se os acabe el chollo.

Claro que, si de verdad sois pareja, igual lo que os sale mejor es separaros e ir cada cual por su lado a un infrapiso de esos mencionados más arriba, para poder cobrar cada uno ese dineral de la RGI.

Perceptora o perceptor de la RGI, tienes mil y una posibilidades. ¡Qué vidorra te vas a pegar! Mucho mejor, sin duda, que la de una consejera de empleo y políticas sociales (por poner un ejemplo), que cobra un sueldazo, sí, pero tiene que trabajar un montón y desvivirse por la suerte de la gente más desfavorecida. Dónde va a parar…

Dónde va a a parar la desvergüenza de una gran parte de nuestra clase política.

Es la guerra contra los pobres. Y la están perdiendo.

Publicado en anitzak | Etiquetado | 1 Comentario

Pornoa VS Benetako bizitza. Institutuan ikasleekin pornoaz hitz egiteko proposamen bat

Sakelekoan ikusi du

Nire lagun baten semea, 11 urtekoa, larri heldu zen etxera pasa den astean. Amari kontatu zion lagun baten telefonoan sexu pasarte batzuk ikusi zituela eskolan, lagunartean. Oso bortitza iruditu zitzaion ikusitakoa. “Nagusitan hori egin beharko dut? Nola moldatuko naiz? Ez dut nire burua prest ikusten horrela jokatzeko…” azaldu zion kezkatuta, erdi negarrez. Amak elkarrizketa luze bat izan zuen semearekin. Zelako zortea ama feminista izatea.

Nire buruari galdetzen diot, bestalde, ea neska gazte batek nola biziko duen telefonoko pornoan emakumeek pairatzen duten trataera zakarra. Eta baita ere zenbat kezka sortuko diren gaztetxoen artean, helduekin partekatzen ez dituztenak… Hasieran behintzat; ohituraren poderioz denetara moldatuko dira nerabeak, ezta? Izan ere, “jakintza” horretatik abiatuta, zein beldurrekin ibiliko dira lehenengo harremanei begira? Nola jokatuko dute momentu horietan?

Datozen lerroak irakasleei zuzenduta daude, baina gurasoak ere buruan dauzkat. Gaztetxo bat bazara, zuri ere interesatu ahal zaizulakoan nago. Testu hau luzea iruditzen bazaizu eta ez baduzu osorik irakurriko, ohar bat: ez galdu Gail Dines, Cindy Gallop eta Irantzu Varelaren bideo laburrak, merezi dute eta.

 

Zertaz hitz egin?

Nerabe gehienei sexuaz hitz egin dien solaskide bakarra pornoa da, dohaineko pornoa, hain zuzen. Porno horrek ezaugarri batzuk ditu: heteronormatiboa, androzentrikoa, falozentrikoa, koitozentrikoa, nagusiki hardcorea  edo gogorra, emakumeen kontrako tratu bortitza agertzen duena. Nerabeentzat informazio iturri ia bakarra izateak zenbait ondorio ditu; besteak beste gaztetxoek irudikatzea horixe izan behar dela haien praktika sexuala.

Pornoa fantasia dela eta gazteek bereizten jakingo dutela jasotzen dugu batzuetan. Horrek ez duela haiengan eraginik izango, helduengan ez duen bezala. Ja. Tira, porno hegemonikoaren eragina noraino heltzen den ikusteko, emakumeen pubisak depilatzeko moda noraino iritsi den baino ez da ikusi behar. Porno hegemonikoan pubis depilatuak nagusitzen hasi zirenetik (sarketak hobeto grabatu eta erakusteko), emakume askorentzat eginbeharreko eta haiengandik espero den zerbait bihurtu da. Zenbat emakumek, ohitura nondik datorren ahaztuta, esaten duten horrela politagoa eta garbiagoa dutela…

Irakasle hori (guraso hori): pornoa ikasleekin hitz egin behar dugun gai bat izango da? Nik argi daukat baietz. Eta zein helbururekin? Pornografia hegemonikoak (korronte nagusiko pornografiak) emakumeei ematen dien trataera bortitza eta ez-parekoa ikuspegi feminista batetik analizatzen laguntzeko.

Hona hemen Cindy Gallop-en azalpen argia:

“Children watching porn has become inevitable, you can’t stop that happening. Yet, at the same time, parents and teachers still find it enormously difficult to have a conversation about sex. The conversation is normally about the birds and the bees: purely logistical. It needs to graduate to something like this: ‘Darling, we know you’re online, we know you’ve seen porn. Through Make Love Not Porn we’d like to explain to you that not all women like to be tied up, bound, gang banged, raped, choked and have men ejaculate all over their faces. And actually, not all men like doing that either’.” (Aipua hemendik jaso dut).

Nola landu gaia gelan? Proposamen bat

Bi edo hiru saiorako proposamena da hau (saioen iraupenaren arabera, gazteen interakzioaren arabera, sortzen diren azpigaien arabera…). Bertan gaia ez dugu bere konplexutasun osoan tratatuko; soilik bi helburu planteatzen ditugu saio gutxi horietan:

Helburuak

-Gazteak konturatzea korronte nagusiko pornoaren ezaugarriak zeintzuk diren. Produktu horietan emakumeen trataera ankerra aztertzea.

-Gazteak konturatzea pornoan ikusten diren jokaerek eta benetako bizitzan praktikatzen den sexuak ez dutela zertan berdinak edo antzekoak izan.

*Helburu hauen artean ez dago, beraz, pornoa txarra dela komunikatzea, edota pornoa ikusteari uzteko proposatzea.

*Korronte nagusiko pornoa, edo porno “mainstream” delakoa aztertuko dugu, hain zuzen hori delako adin honetan gehien kontsumitzen dela, erraz aurkitzen delako eta dohainik delako.

Hona hemen sekuentzia posible bat:

Sarrera moduan

Nola ikasten da sexua praktikatzen? Beste arlo askotan ez bezala, sexua ez da zuzenean ikusi ahal dugun eta behaketaren bidez barneratzen dugun jarduera bat gure gizartean. Baina hala ere zerbait dakigu horretaz, eta beste persona batekin praktikatzen hasten garenean ideia batzuk dauzkagu egin behar/ahal/nahi dugunaren inguruan… Pelikulak eta dohainik ikusi daitekeen pornografia (bigarrena adin batetik aurrera bereziki) dira horretarako gure iturri nagusiak. Zer ikasten dugu hor? Ikasitakoak noraino balio digu sexua beste pertsona batekin praktikatzeko orduan? Bestalde, zein ideia transmititzen digu emakumeen eta gizonen inguruan? Ze trataera ematen zaie emakumeei?

Hasierako galderak (ikasleekin aurrezagutzak aktibatzeko)

-Zein adinarekin hasten dira gazteak pornografia ikusten?

-Zer ikusten dute, nola, noiz?

-Deskribatu ahal dute bertan zer agertzen den?

-Pelikula horietan denek pasatzen dute ondo? Edo batzuek beste batzuek baino hobeto? Zertan nabaritzen da?

-Zer iruditzen zaie gizonek emakumeei ematen dieten trataera?

-Hor ikusten diren jarduerak eta benetako bizitzan gertatzen direnak berdinak edo antzekoak dira, gure ustez?

-…

(Nola kudeatu elkarrizketa? Zuk ikusi zer den onena zure taldean: ahoz, lehenengo idatziz eta gero ahoz, talde txikietan eta gero handian, zuzenean talde handian…. Ohar bat: “besteen” inguruan hitz egitea errazago egiten zaie ikasle batzuei; beste batzuk, berriz, prest agertuko dira haien esperientziaz hitz egiteko).

Lanketa

-TED hitzaldi hau ikusiko dugu: Gail Dines, Growing up in a pornified culture:

Azalpenak 13 minutu irauten du. Azpitituluak jar daitezke, baita gaztelaniaz ere. Ikasleek ideia nagusiak jasotzeko proposatu ahal dugu. Ondoren, elkarrizketa:

Zer ez da ondo ulertzen? (Denen artean argitzeko, irakaslearen laguntzarekin).

-Zeintzuk dira ideia nagusiak? (Irakasleak arbelean jaso ahal ditu eskematikoki. Amaieran ikasleen ekarpenak osatu ahal ditu).

-Hizlariak azalpen luzea eman du. Ikasleak zerekin daude ados, zerekin ez?

Exajeratua iruditzen zaie entzun dutena? Gure ikasleek ezagutzen duten pornoan hizlariak deskribatutakoa ikusten da, ala desberdina da?

Beste galdera batzuk: korronte nagusiko pornoan klitoria agertzen da eta kontuan hartzen da? Zergatik? Noiz bukatzen da sexu harremana, gizonak isurtzen duenean? Gizonen isuriak ikusten dira, zergatik? Aldi berean heltzen dira orgasmora inplikatutako emakumeak eta gizonak, eta sarketaren bidez? Ohikoa da hori?…

-Ze diferentzia egon daitezke pornoa eta benetako bizatzaren artean?

Cindy Gallop-ek TED hitzaldi bat eman zuen pornoa eta benetako bizitza bereizteko, oihartzun handia izan zuena. (Hemen dago, azpitituluak ingelesez soilik; 4 minutu irauten du).

Ikasleekin, baina, hobe da ziur aski pantaila hauetan agertzen diren desberdintasunak zuzenean lantzea: Porn world vs Real World. (Erne, Gallopek ez du pornoaren kontra kargatzen eta ederto modalizatzen du: benetako bizitzan beste gauza batzuk ere gertatu ahal direla baino ez du esaten, baina mezu hori da gure gazteek behar dutena).

Zuk ezagutzen dituzun beste zenbait desberdintasun azaldu ahal dituzu. Hemendik atera ahal dituzu batzuk (aukeratu ikasleen adina eta esperiantzien arabera behar dituzunak): Michael Castleman (2012). The real problem with porn: it´s bad for sex. Psychology today

-Pornoan ikusten dutena imitatzen saiatzen dira gazteak?

-Irakasleak ondorio batzuk ateratzen lagundu ahal du, eta hitz esanguratsu hauek arbelean idatzi eta azaldu: heteronormatiboa, androzentrikoa, falozentrikoa, koitozentrikoa. Arlo honetan gertatzen dena emakumeek beste arloetan ere pairatzen duten desabantaila egoerarekin lotu daiteke, eta baita gizonei zerbitzua eta atsegina emateko agindu patriarkalarekin ere.

Beste aukera bat

Irantzu Varelaren bideoa (Porno, El Tornillo 2016) laburra eta dibertigarria da eta aurreko galdera gehienak erabil daitezke ikusi ondoren:

 

Azpigai posible bat

Eibarko jokalarien bideo sexuala heldu zitzaien gure gazteei pasa den urtean? Ikusi zuten? Pornoan ikusten dena eta bideo horretan agertzen dena antzekoa da? (Kritika bat hemen). Agian gure gazteek kontatu ahal digute ea horrelako produkturik sakelekora edo ordenagailura heldu zaien.

Eibarko jokalarien bideo sexuala aipatu dugula aprobetxatuta, gai bat tratatu ahal dugu. Irudietan ikusten denez, parte hartzen duen emakumeak eskatzen du ez grabatzeko, baina hala ere grabatzen jarraitu dute eta bideoa hedatu egin da. Zer egin behar dugu telefonora heldu zaigun estekan hori ikusten dugunean? Jarraitu behar dugu birbidaltzen eta zabaltzen emakume horren nahia errespetatu gabe? Zer nahiko genuke guk bere kasuan?

2016ko udan talde bortxaketa bat gertatu zen Iruñan. Bost gizon horiek emakumeari eman zioten trataerak gogorarazten digu korronte nagusiko pornoan ikusten duguna (non gizonen gozamena da helburu bakarra eta emakumea haien plazererako objektu moduan baino ez da ikusten). Erasotzaileek grabazioa haien lagunei whatsappez bidali zieten, denentzat erabat onargarria eta dibertigarria balitz bezala (bortxaketaren azalpenak ikus daitezke hemen eta  hemen).

-Porno feministaren gaia ere atera daiteke. Agian hori da ikasleek haien kabuz egin dezaketen bilaketa bat, eta hurrengo saioan partekatu.

Gogoeta idatzia

Ikasleei eskatzeko: egin gogoeta pertsonal bat landu dugun gaiaren inguruan eta ekarri idatzita hurrengo saiora irakasleari entregatzeko (hiru paragrafo gutxienez). Horrek lagunduko die ikasleei ideiak elaboratzen.

 

Zuretzako beste testu interesgarri batzuk:

(Ez, halabeharrez, ideia guztiak partekatzeko).

– Ana  Iruretagoyena (2015). Pornoa bai, feminismoa ere bai. Klitto! aldizkaria. Hemendik jasoa: http://www.klitto.eus/pornoa-bai-feminismoa-ere-bai-lizuntazikin-i/.

– Marta Pairano (2013). Haz el amor, no el porno. Diario.es. Hemendik jasoa: http://www.eldiario.es/turing/porno-efecto_coolidge-libido_0_116888577.html.

– Patricia Rodriguez (2017). Rashida Jones, la mujer que quiere acabar con el porno… tal y como lo conocemos. Huffingtonpost.es. http://www.huffingtonpost.es/2017/04/19/rashida-jones-la-mujer-que-quiere-acabar-con-el-porno-tal-y_a_22044492/.

Azkeneko hitza

Sekuentzia didaktiko hau idatziz jasotzeko konpromiso hartua nuen azken hilabeteotan institutu batzuetako klaustroekin gaiaren inguruan hitz egin ondoren. Horra hor; edozein ekarpen ondo etorria izango da: komentarioak, beste iturri batzuk, zalantzak…

Neuk ere jorratzen dut gaia nire ikasleekin (20 urtekoak) eta, amaitutakoan, galdetzen diet, badaezpada ere, ea lanketa soberan egon den, ea haiek hori guztia “jakinda” zuten. Urtero esaten didate ezetz, gaia tratatzeak zentzua duela haientzat. Benetan, nik uste dut ez direla gutxi, adibidez, oraindik honako hau pentsatzen duten gazteak: emakume bat ez bada orgasmora heltzen sarketaren bidez eta gizonarekin batera, emakume horri zerbait arraro gertatzen zaio, ez daki ondo jokatzen, ez da “normala”. Noski, produktu kultural kontsumituenek ez dute beste aukerarik erakusten…

Izan ere, oraindik aurkitu ahal ditugu emakumeentzako testu batzuk, zeinetan orgasmoa antzeztea aholkatzen baitzaie, gizonen auto-estimak sufri ez dezan nagusiki. Irakurri, adibidez, emakumeei zuzendutako artikulu honen azkeneko lerroak (“Pareja: mentiras que le haran feliz”):

“Y por último la mentira mejor inventada de todos los tiempos. Después de una frenética noche de sexo… Bueno frenética para él porque para ti ni fu ni fa. ¿Cómo reaccionas? Fingir orgasmos está a la orden del día, mujer. No es tan grave. Y todas las mujeres lo han hecho alguna vez en su vida. Así que… ¡al agua patos!

“Si es que todo sea por él… ¡Con lo que lo quieres! Y todo lo que harías para que estuviese contento. ¿Comprendes por qué es positivo para la relación no decir siempre, siempre la verdad? ¡Créenos y comienza a aplicar ya las mentirijillas!”

Arranopola… Bai, gauza askotaz hitz egin beharko genuke…

Publicado en generoa | Etiquetado , | 10 comentarios

Utikan behingoz eskola segregazioa!

 

Berrian argitaratua (2017-3-12).

Hemen: http://www.berria.eus/paperekoa/1870/024/1863/2017-03-12/utikan_behingoz_eskola_segregazioa.htm

 

Publicado en anitzak | Etiquetado , , , | 1 Comentario

Umeak, generoa eta transexualitatea. Bost ipuin argitaratu berri… eta gogoeta bat

Umeak eta ipuinak

Azken urteotan gure gizartean hainbat ume ezagutu ditugu “transexual” moduan. Komunikabideetatik ere heldu zaizkigu albisteak eta erreportajeak, eta foro horietatik haien senideek, irakasleek, sexologoek… eta batzuetan umeek eurek beren egoerari buruz azalpenak eman dizkigute. Duela urte gutxi gaia erabat tabua zen; gaur egun daukan ikusgarritasun txiki hori oso da poztekoa.

Bost ipuin dauzkat mahai gainean, denak 2016koak, generoarekin egonezina eta transexualitatea zer diren umeei azaltzeko helburuarekin. Zalantzarik gabe mintegi eder bat egiteko ematen dute.

nereajazz-naiz

cola-de-sirena   97884902754989788490276150

-Nerea García; ilustratzailea: Ángel Mª Remirez de Ganuza (2016). Ni Nerea naiz. Bartzelona: Bellaterra.

-Jessica Herthel eta Jazz Jennings; ilustratzailea: Shelagh McNicholas (2016). Jazz naiz. Bartzelona: Bellaterra.

-Alba Barbé i Serra  eta Sara Carro Ibarra; Ilustratzailea: Joan Turu da (2016): Cola de Sirena. Bartzelona: Bellaterrra.

-Pello Añorga; ilustratzailea: Jokin Mitxelena (2016). Ispilutxo. Donostia: Elkar.

-Ana Jaka; ilustratzailea: Patxi Gallego (2016). Marimutila naiz, eta zer?, Donostia: Elkar.

Azkena kenduta (8 urtetik aurrerako umeentzat), besteak 4-8 urteko umeentzat dira.

Ni Nerea naiz eta Jazz naiz liburuek ume “trans” jakin baten historia narratzen dute (Jazz eta Nerea hurrenez hurren); protagonistak, gainera, gaur eguneko benetako ume birengan inspiratuta daude. Horietan ikusten da nola zakila duten eta mutil moduan sailkatuak izan diren bi umek lortzen duten haien familiak eta haien inguruak neskak direla onartzea, horretarako gogor borrokatu ondoren eta sufrimendu ugari pairatu ondoren.

Beste hiru ipuinak generoaren eraikuntzaren inguruko gogoeta ederrak dira. Ipuinak “metaforikoagoak” dira, literarioagoak ziur aski; irakurleari ez zaio dena elaboratuta eskaintzen eta berak eman beharko dio narrazioari azkeneko zentzua.

 Ume “trans”-ei buruzko bi ipuinak

Lehenengo bi narrazioek ekarpena egiten dute, dudarik gabe, errealitate hori umeei azaltzeko balio baitute. Helburu pedagogikoa dute, hein handi batean. Ni Nerea naiz ipuinean hitzaurrean azalpen bat dago eta bukaeran baita irakurketa-gida ere, nagusiei oinarrizko informazioa emateko eta umeekin gaia lantzeko proposamenak egiteko.

Nire kezka da, baina, ipuinek beraiek ez azalpenek, narrazioek baizik ez dutela nahiko argi adierazten arazo nagusia generoak direla hain zuzen. Nire kezka da irakurle txikiek bi kaxoi daudela konfirmatuko dutela, eta zurearekin ez bazaude gustura, bestera pasatzea duzula (zailtasunak gainditu ondoren, nagusiek ez dizutelako erraz jarriko). Ez dago erdibiderik, ez da ikusten narrazioetan esperimentatzeko aukerarik, joan-etorriak egiteko paradarik, jokabide anitzak arintasunez dastatzeko unerik, sailkapenetatik at bizitzeko aukerarik… Izan ere, narraziootatik irakurle txikiek errez deduzitu ahal dute hau: beste tiraderan dauden aukerak bizitzeko modu bakarra da genero identitatea aldatzea eta nagusiek aldaketa hori azkenik onartzea. Jazz naiz ipuinaren kontrazalean irakurtzen dugunak argi eta garbi uzten du:

“Bi urteko ume txikia zenetik, Jazz-ek bazekien neska zela, jaiotzean mutiltzat hartu bazuten ere. Arrosa kolorea eta sirenaz mozorrotzea gustuko zuen, eta mutilen arropa soinean ez zebilen eroso. Horren aurrean, familiak ez zekien nola jokatu, Jazz transexuala zela ulertu eta laguntzea erabaki zuten arte”.

Tira, neska moduan futbola gustatu ahal zaizu, Jazzi bezala, baina bestela neskekin tradizionalki lotu diren gauzak lotuko dira gure ipuinetako neska hauekin: arrosa kolorea, apaingarriak, maitagarri soinekoak, tximeletak…  Ikusten da neskak eta mutilak desberdinak direla eta gauza desberdinak gustuko dituztela; horren arabera izango zara neska ala mutila, berdin zein den zure gorputzaren forma. Baliteke azken ideia hau aurrerapausoa izatea duela urte gutxira arte egon den estigmatizazioarekin alderatuta, baina ez zait inondik inora nahikoa iruditzen.

Arazoa GENEROA dela, demontre!

Marina Subirats-ek azaltzen du beharrezkoa dela bi generotan hazi eta heztearekin lotutako murrizketak gainditzea. Generoek desagertu behar dute: gizarteak inposatutako jokatzeko eta aritzeko moduek, sexuen arabera gizabanako guztiei inposatzen zaizkienek, ez dute laguntzen bizitzen. Egileak azaltzen duen bezala:

“[Generoak] desagertu behar dira gizarteak inposatutako jokabide ereduak diren heinean, gizabanakoen sexuaren arabera derrigorrezkoak” (Subirats, Forjar un hombre, moldear una mujer. 2013. Girona: Aresta Mujeres. 184-185 orr.).

“Ez dauka zentzurik mutilei oldarkortasuna agintzeak, soilik mutilak izateagatik,  haien izaeran eta borondatean egon ala ez; eta xamurtasuna eta enpatia neskei agintzeak, neskak izateagatik, nahitaez. Gizaki bakoitzak askea izan behar du bere jarrerak hautatu ahal izateko […]. Gizaki bakoitzak aukera eduki behar du garai bateko ezaugarri femeninoak eta maskulinoak, bere baitan aurkitzen dituenak, konbinatzeko, eta horretarako askatasuna behar du, berak nahi duen neurrian eta egoeretan aukeraketa hori egiteko”. (Subirats 2013: 185 orr.).

Hezkuntzaren arloan, beste hainbat arlotan bezala, asko dira honako zera aldarrikatzen duten ahotsak: gizakiek nahi dutena izatea eta nahi duten bezala bizitzea, jaio diren momentuan medikuak esleitutako sexuak markatutako paturik gabe. Azkeneko hamarkadetan garatu den Queer teoriak etiketarik gabeko mundu bat proposatzen du, zeinetan nork bere identitatea libreki eraiki ahal izango duen.

Oso urrun gaude utopia horretatik. Izan ere, Jazz eta Nerea genero batean egon dira itxita, harik eta beste generora pasatzen lortu duten arte.  Eta bide zaila egin dute onarpen hori lortzeko.

 “Neskek ez zidaten haiekin jolasten uzten”

Gure bost ipuinetan ikusten da ze aukera gutxi daukaten umeek gure gizarte binarizatu honetan nahi dutena egiteko; senideek, lagunek, ikaskideek aukerak ukatzen dizkiete janzteko, jolasteko, harremanetan sartzeko, jokatzeko… Genero aldaketarekin batera, berriz,  beste kaxoia irekitzen zaie. Lagun batek dioen bezala, ez al da generoa umeen kontrako lehenengo indarkeria, lehenengo genero indarkeria hain zuzen? Eta, adin txiki horietan, familia eta eskola dira, hain zuzen, indarkeria hori gertatzen den esparruak, Paul B. Preciadok ederto azaltzen duenez.

“Noizbehinka, etxean gurasoek ahizparen soinekoak janzten uzten zidaten. Baina kalera ateratzeko, mutilen arropa jantzi behar izaten nuen. Horrek izugarri haserrarazten ninduen!” (Jazz naiz).

“Bi urte zituelarik, gurasoak ohartu ziren ez zitzaiola batere gustatzen bere jostailuekin jolastea, eta panpinak eta soinekoak erosteko eskatzen zien. Gurasoek ezetz esaten zioten, horiek “nesken gauzak” zirela. Oso triste jartzen zen mutikoa, negarrari eutsi ezinik”. (Ni Nerea naiz).

Izan ere, horixe bera da 9 urteko ume honek azaltzen diguna telebistako elkarrizketa batean: esleitutako genero maskulinoaren ondorioz beste ume batzuek ez zioten uzten egiten berak nahi zuena. Ikusi programaren lehenengo minutua, ez da gehiago behar: “Mis amigas (…)  yo iba al patio con ellas y no me dejaban jugar con ellas, me decían que yo era un niño […]. Yo soy una niña, no me gusta que me tratéis como un niño”.

Ondorioa argi dago: binarismoa da kalte egiten diguna, gaixotzen gaituena!

“Ume hauek nolakoak diren”… Egokitzapen batzuk gaia fokatzean

-Desberdintasuna oztopo gisa ez ulertzea, ezaugarri gisa ulertzea; hori aldarrikatzen da ipuinetako baten bukaeran hezitzaileentzat dagoen  azalpenean. Fokatze horrek zer pentsatu ematen dit. Batzuk “desberdinak” badira, besteak zer dira, normalak, estandarrak? “Desberdin” hori borondate onekoa da, ulertzen dut, baina betiko desorekan mugitzen gara: normalak VS arrarotxoak (nahiz eta begirunea merezi duten arrarotxoak izan).  Desberdinari errespetua zor zaiola azaldu beharrean, interesgarriagoa deritzot “desberdina” etiketa zalantzan jartzeari. Auto-aipamen bat: “inor ez litzateke bestea izan beharko. Bakoitza den bezalakoa izateko aukera ematen duten inguruneak eraiki beharko genituzke, ez ’arrarotxoak‘ ere errespetatzen diren inguruneak, ingurune benetan inklusiboak, non ’estandarrak‘ eta ’besteak‘ ez dauden” (Berria, 2016-1-9)

“Denok dauzkagu ezaugarri femeninoak eta maskulinoak” irakurri dut orobat.  Horrelaxe, komatxorik gabe, distantzia apur bat hartu gabe. Behin baino gehiagotan entzun dut esaldi hori aurrerapauso handia balitz bezala. Zeintzuk izango dira ezaugarri femeninoak eta maskulinoak? Samurtasuna femeninoa izango da eta ausardia maskulinoa, adibidez? Akabo. Ezaugarri humanoak izan beharko lirateke gure garaian, mesedez. Orain arte maskulinoa izan dena eta femeninoa izan dena, konstrukzio sozial gisa, denona izan behar da gaur, bereizketarik gabe.  Emakume ausarta izatea ez da ezaugarri maskulino bat edukitzea, gizon amultsua izatea ez da ezaugarri femenino bat edukitzea.

-Komunikabideetan azaltzen zaigu batzuetan familiak despeditu behar izan duela momentura arteko semea, alaba berriari kaixo esateko (edo alderantziz). Prozesu gogorra dela. Azalpen horrek adierazten du noraino ikusten dugun umeen hezkuntza bi kaxoi desberdinen barruan; begirada kontua da, begirada binarista eta umeengan dauzkagun espektatiba binaristak. Izan ere, umea ez da aldatu, lehengoa eta oraingoa ume berbera da. Orain askatasun gehiago ematen zaio, hori bai. Edo ez beti, kaxoi batetik bestera pasatu bada eta aurreko kaxoia itxi egin bazaio. Izan ere, batzuetan umea “genero berriaren” ezaugarri tradizionaletan eta betiko estereotipoetan murgildua izan dela dirudi. Noraino da hori guztia umearen nahia eta noraino genero sozializazio konbentzionala (orain beste generoarena, baina beti bezain konbentzionala)?

Umeak “transexualak” al dira? Ingurune oso erasokor eta binarizatuetan badirudi etiketak behar direla, eta etiketa hori modu bat izan daiteke umeak gertatzen denari nonbaitetik heltzeko, tratatzeko, ulertzeko. Niri zoragarria irudituko litzaidake umeek nahi dutena egin ahal izatea sailkapenik gabe, orain arteko “femeninoa” eta “maskulinoa” nahi bezala esperimentatzea… etiketarik gabe. Lala Mugikak (Aldarte elkartearen zuzendariak) hitzaldi batean Stockholmeko eskola bat aipatu zuen, Egalia pre-school, non umeak neska eta mutil moduan ez dituzten tratatzen, non umeak generorik gabe hazten dituzten, kaxoirik gabe, pertsona moduan. Horren urrutira joan gabe, Gasteizen badago esperientzia eder bat: Arana Haurreskolak fisolofia berbera dauka. Hemen ere posible da, beraz. Baina esperientzia horiek salbuespena dira; orokorrean oso urrun gaude eredu horretatik. Bitartean “trans” etiketak lagundu ahal die pertsona askori, zalantzarik gabe.

-Aholku/irizpide/ideia bakarra eman beharko banio generoaren gaiaren inguruan guraso bati, hauxe esango nioke: hazi zure umea intersexuala balitz bezala. Hezkidetzan interesatutako irakasle bati gauza bera iradokiko nioke. Alegia, medikuak zure umea jaiotzeko momentuan “neska” edo “mutil” moduan sailkatu ezin izan balu bezala, zure umea momentu honetan “neska” ala “mutila” izango ez balitz bezala; eta zuk, ondorioz, aukera guztiak eskeini nahiko bazenizkio bezala. Gure gizartean hori egitea ez da erabat posible ziur aski, baina helburu moduan oso interesgarria iruditzen zait, bi kaxoiak pizkanaka irekitzen joateko. (Azalpen luzeagoa hemen).

Beste hiru ipuinak…

… haratago doaz, paradoxikoki. Hiru ume aurkitzen ditugu, generoaren hesien kontra kolpatzen direnak, besteek (lagunek, gusasoek…) jarritako hesien kontra hain zuzen. Bukaerak ez dira itxiak baina protagonisten gogoetak edo prozesuak bide onetik, askatzailetik, doazela erakusten dute. Ilustrazioak ere oso estimagarriak dira hiru kasuetan.

Ispilutxo narrazioak tonu poetikoa dauka. Mutil baten ezinegona eta zalantzak dira abiapuntua. Kontrazalean: “Mutilek deitu didate ’nexka´ eta ni sentitu naiz baztertua, eta sentitu naiz triste, oso triste, asto tristea baino tristeago, zeren ni ez bainaiz ´neska´. Eta joan naiz errekara negar malkoak egitera”.

Cola de sirena ipuinean Roque sirenaz mozorrotzen da festa batean eta beste umeek iseka egiten diote. “Estaba enfadado, triste y desorientado. Pero sobre todo sentía mucha vergüenza. Tenía la sensación de haberse equivocado, aunque no sabía exactamente en qué”.  Kontrazalean: “Una cosa o la otra. Blanco o negro. Carne o pescado. Chico o chica, humano o sirena…. ¡Como si solo hubiese dos opciones! ¿No puede ser que una decisión sea también que no quieres tomar una decisión?”.

Marimutila naiz eta zer? Kontrazalean: “Ioneri marimutila deitu diote eskolan. Futbolean jokatzen duelako, ile motza daramalako… Berari bost axola: gustatzen zaizkion gauzak gustatzen zaizkio eta kitto. Izeba Naiararen ezkontzarako, ordea, arazo bat sortuko da, gurasoek soineko ba jantzarazi nahi baitiote Ioneri…”.  Ionek aitonaren laguntza izango du irtenbide bat bilatzeko.

Eta hala ere, ipuin batzuk falta zaizkigu: ipuin horiek non genero trans-a edo malgua edo dinamikoa edo sailkatu gabea duten umeak (edo helduak) agertzen diren, eta ezaugarri hori ez den ipuinaren korapiloa edo testuan konpondu behar den gatazka, aztertutako bost narrazioetan gertatzen den bezala. Ipuin bat, adibidez, non pertsonaia bat den Ander -demagun- txirikordak daramatzan eta gona batekin jantzita dagoen eta inork ez dion horri arretarik jartzen eta gertatzen diren gauzak beste batzuk diren. Nik ez dut horrelako ipuinik ezagutzen (norbaitek baten bat ezagutzekotan, asko eskertuko nuke!). Aizu, ipuin idazle hori, animatzen zara zure pertsonaien artean kalean dagoen aniztasuna jasotzen, eta aldi berean irakurle txikiei erreferenteak eskaintzen?

 Isa Vázquez-en hiru marrazki

Isa Vázquezek ederto azaltzen du kontua honako irudi hauetan. Lehenengoan oraindik gaude “neska/mutil” dikotomian; hurrengoak haratago doaz, binarismoa gaindituta:

figura-7-es-nino-o-es-nina

Image result for isa vazquez y tu no tienes caja

Related image

(Iturria: Raquel (Lucas) Platero (2014). Trans*sexualidades. Acompañamiento, factores de salud y recursos educativos. Bartzelona: Bellaterra).

Beste hurbilpen eder bat: Samara Velte-ren narrazio labur hau (Berria 2016-03-03)

“Jurik hiru urte ditu, eta ez daki neska edo mutila den. Etxean ez diote inoiz horretaz hitz egin (zertarako?), eta berak ez du inoiz galdetu. Egun batean, medikuarengana eraman dute: haurraren garapen egokia neurtzeko balio behar duen proba sorta bat egin diote han. «Jaso besoa soinua aditzen duzunean»; «Ukitu sudurra begiak itxita»; «Bilatu desberdina den figura»… eta, azken galdera, ia oharkabean: «Neska edo mutila zara?». Jurik amari begiratu dio zalantzati. Hark sorbaldak jaso ditu: «Ez dakit. Zer zara, Juri?». Haurra pentsakor geratu da une batez. Gero medikuari erantzun dio: «Katu bat naiz».

“Egiazko istorioa izatearen ederraz gain, heldu guztiontzako lezioa da Juriren erantzuna. Emakundek haurrengan jarri du arreta aurtengo Martxoaren 8ko kanpainan: haiei egunero helarazten dizkiegun mezu sexisten inguruko eztabaida piztu asmo du. Bistan da mutiko bati «Ez egin negar neska txiki batek bezala» esateak ez duela mesederik egiten, ez haur horrek bere burua onartzeko bidean, ez eta neska txikiez ematen den irudian ere. Baina akaso galdera ez da hainbeste nola baztertzen ditugun neskak eta nola mutilak; akaso galdera da zergatik tematzen garen neskak eta mutilak sortzen, egun batean katu, beste batean koala eta beste batean izar izan nahi dutenengan”.

Despatologizazioa, arren!

Aurreko testua idazten ari nintzela, esaldi kezkagarri batzuekin egin dut topo (gehienak telebista programen esatarien ahoan, ez umeen senide edo hurbilekoenetan):

“Siempre lo tuvo claro: era una niña en un cuerpo de niño” (programaren hasieran); “su identidad sexual no iba de la mano de su cuerpo” (0:50 minutuan). Hemen:

“Era un niño encerrado en un cuerpo de niña” (0:40); “un niño nació en un cuerpo que no era el suyo” (1:40). Hemen:

Arranopola…

Horiek ez dira umeen adierazpenak, baina haiek formulaziook entzun eta jaso ahal dituzte, eta bereak egin. Nola egongo da “erratuta” zure gorputza, nola ez da “zurea” izango zure gorputza, berarekin jaio bazara, bera eta zu gauza bera baldin bazarete? Ez da gizartea (esataria) izango inkoherentzia ikusten duena, erratuta egongo dena?

Horrek ez du esan nahi gazte eta heldu batzuek horrelako sentimenduak eta bizipenak ez dituztenik, ez du esan nahi gazte batzuek haien gorputza eraldatu nahi ez dutenik eta bide horretan haiek nahi duten lekura heldu behar ez direnik, ez horixe, baina sentimendu horiek ez dute ume eta gazte guztiengan zertan agertu, ez da derrigorrezkoa, gizarteak ez luke ikuspegi hori (egonezin hori) zertan erein.

Testu bat gomendatzera nator, testu argia, ederra, inklusiboa, trans errealitatearen   despatologizazioaren aldekoa, anormalitate edo gaixotasun moduan kontsideratzearen kontrakoa. Miquel Missé-ren epilogoa da liburu honetan: El género desordenado. Críticas en torno a la patologización de la transexualidad. Bartzelona: Egales, 265-282 orr. Bukaeran dauden lerro batzuk baino ez ditut hona ekarriko:

“¿Cuál sería mi mundo ideal en términos de género? [… Un mundo] sin cosas de hombres, sin cosas de mujeres; sin presiones de género, con más respeto y más libertad para poder explorar nuestros impulsos y emociones. No se si esta sería una sociedad perfecta, pero sé que sería una sociedad mejor y no sólo en términos de género. 

“Con los pies en el suelo, y en el peor de los casos, si los roles de género no pueden flexibilizarse para todos,  al menos desearía que la experiencia de transitar en el género, la experiencia de vivir en un género ambiguo y, en definitiva, las personas que decidieron vivir sus cuerpos en otros términos no pagasen un precio tan alto. (262-263 orr.)”

Ona, e?

Publicado en generoa | Etiquetado , , , | 2 comentarios

Go!azen telesaila. Irrikitan nago bollerak noiz aterako diren…

Izeba eta ilobaren arteko elkarrizketa EITBko Go!azen telesailaren lehenengo atalaren ondoren:

Izeba: Zer moduz lehenengo atala?

Iloba: Superondo! Bi neska bizki daude eta mutil berarekin gustatzen dira…

Izeba: Aizu, eta lesbianarik, gayrik, transik edo postgenerorik agertzen da?

Iloba: Ez, baina beltz bat ateratzen da.

Izeba: Hara. Eta asko ateratzen da?

Iloba: Beno, ez du ezer esaten; taldean dantzatzen du batzuetan.

 

Tira, nire ilobak ondo ezagutzen nau eta aniztasunaren ikurra (apurra) bilatu du niretzat: gazte beltza. Esaldirik gabeko beltza, bestalde. Ez zait asko iruditu…

Hurrengo atala nire ilobarekin ikusi dut. Hasteko, nire miresmen osoa itxura batean horren baliabide gutxirekin egindako telesail batentzat. Eta funtzionatu egiten du. Nire iloba ostiralean korrika etortzen da etxera “ebatzi gabeko maitasun tentsioaren” hurrengo urratsa ikustera eta abestiak entzutera. 21:00etan txintxo-txintxo eseritzen da telebistaren aurrean. Eta ni pozez txoratzen, gure nerabeak euskarazko kultur produktu bat boluntarioki kontsumitu nahi duelako! Ez da makala.

Ez dut hitz egingo egoeren sinesgarritasunaz. Barnetegiaren zuzendaria aipatuko dut soilik;  munduan jada ikusten ez diren apaiz horietakoa. Beno bai, Munilla Gipuzkoako apezpikuak barnetegi bat zuzenduko balu, baliteke antzekoa izatea. Tira, berdin da, sinesgarritasunak bost; produktu bat gustuko dugunean, behin behinean ahazten dugu eta kito.

Gakoa betikoa da: maitasuna (hurbilpenak, zeloak, gaizkiulertuak…) eta gazteen arteko harremana, bere tirabirekin (badaude gazte jatorrak, oso jatorrak, gaiztoa dirudiena baina jatorra dena, gaizto-gaiztoak, gaiztoa eta tontoa, jatorrak eta traketsak…). Gazte guztiak nahiko ondo orraztuta, denda-kate berean erositako arropa jantzita, norberari dagokion sailean, konbentzioetatik kanpoko aukerei kasu gutxi eginda.

Bost atal ikusi ditu nire ilobak jada. Pertsonaien arteko gora-beherak gustura laburbiltzen dizkit. Zain nago jakiteko barnetegiko bi neska edo bi mutil noiz enamoratuko/enroilatuko diren telesailan. Irrikitan. Eta (ziur nago) gertaera hori ez da gatazkatsua izango, natural-naturala izango da. Edo gatazkatsua bai, baina ez genero bereko bi lagunek osatuta egoteagatik. Ez gure garaian, ez horixe.

Badakizue, Euskal Herrian ez dago lesbofoboa edo homofoboa den inor, baina badaezpada ere, genero bereko bikoterik ia ez dugu inoiz erakusten gure produktu kulturaletan (Pirritx eta Porrotx, mila esker gure salbuespena izateagatik). Beno, telesail honetan laster agertuko dira, ezta?

Eta ea mutil beltz horrek hurrengo ataletan hitz egiten ikasten duen. Eta izenik eta esaldirik gabe dauden eta jatorri atzerritarra izan dezaketen beste gazte batzuek ere bai (ikasleen %10 dira gazte horiek euskal gizartean, nola ez da bat edo bat gehiago Go!azen-en agertuko). Halaber, aniztasun funtzionala duen ikasleren bat barnetegian laster matrikulatuko delakoan nago. Gizartean dagoen aniztasuna islatuko du horrek guztiak, besterik ez, gazte horiek ikusgarritasun ezaren linboan ez gelditzeko. Badakigulako ze garrantzitsua den umeek eta gazteek erreferenteak izatea; eta errespetuaren adibideak ere izatea. Badakigulako kultur produktuak zein eraginkorrak izan daitezkeen horretarako. Behin eta berriro esaten dute adituek… Nola izango da gure telebistako Go!azen hau beste aukera galdu bat?

Ni hemen nago, hurrengo atalaren zain. Esperantzaz betea. Irrikitan.

Publicado en anitzak | Etiquetado , | 4 comentarios

Algunas reflexiones sobre eso que llaman “burkini”

(Artikulu hau Galde aldizkariaren azkeneko alean argitaratu da, 2016ko azaroan. Hemen irakur daiteke)

Hasta aquí han llegado los ecos de lo que ha sucedido en la Costa Azul este verano, donde hemos visto que algunos alcaldes han prohibido el uso del “burkini” en varias playas, aunque después, a finales de agosto, el Consejo de Estado de Francia, la máxima autoridad judicial del país, ordenó suspender dicha prohibición. El debate al que hemos asistido en nuestro entorno ha sido en cierta medida artificial, no estaba (no está) en la calle; los medios de comunicación lo han importado en un mes flojo de noticias y ha ocupado multitud tertulias de radio y televisión, y páginas y páginas en la prensa.

El nombre “burkini” es un mal nombre. La prenda no es el equivalente a un burka para ir a la playa o a la piscina. Es un bañador, o bañador largo (he oído también bodykini). Es decir, un bañador de pierna y manga largas que también puede cubrir la cabeza. Quien entre en una tienda on-line encontrará prendas de muy distintos tipos: más largas, más cortas, más y menos ceñidas, cubriendo el pelo, sin cubrirlo, con diseños y colores muy diversos…

De repente, en esas localidades francesas y en otras, cuántos hombres y cargos políticos se han mostrado preocupadísimos por la libertad de las mujeres, consistente parece que únicamente en que ellas enseñen muchas partes de su cuerpo en público. Si estos indignados mostraran el mismo ardor en defender los derechos de las mujeres también en otros terrenos, el mundo sería mucho más igualitario y justo; pero el caso es que eso no ocurre, qué raro. A ver si va a resultar que en realidad no estamos hablando de los derechos de las mujeres, y lo que de verdad ocurre es que la islamofobia es el ingrediente principal de este guiso.

Algunas imágenes valen más que mil artículos. Las fotografías de la mujer que estaba durmiendo vestida en una playa de Niza y a la que cuatro hombres armados, cuatro policías, obligan a desvestirse, son de una tremenda violencia. ¿Está prohibido dormir vestida o vestido en la playa? No, claro está; sólo si pareces musulmana. Has de procurar a toda costa no parecerlo. Si ella hubiera llevado encima un neopreno, pongamos por caso, no le habría pasado eso.

¿Se ven obligadas algunas mujeres a llevar el bañador largo y por eso deben salvarlas esos alcaldes y esos  policías? Sobre las múltiples razones que pueden tener las mujeres para llevar el pañuelo o hiyab se ha dicho ya todo; son las mismas razones para vestir un bañador largo. Las hay de orden cultural, religioso, identitario, varias a la vez… Muchas de las mujeres que lo portan en Occidente indican que lo hacen por voluntad propia. También sabemos que otras lo hacen por presiones, unas veces claras (determinados miembros de la familia, la influencia de un nuevo imán llegado al barrio que se deja ver en el cambio repentino en la indumentaria de muchas mujeres…) y otras difusas, procedentes del entorno, a menudo difíciles de establecer de manera concreta y sobre las cuales las mujeres tienen distintos grados de conciencia. Y también sabemos, claro está,  que hay países en los que las mujeres no pueden elegir y están obligadas a cubrirse el cuerpo y también que las presiones se están incrementando en algunas regiones del mundo.

Quienes defienden el derecho a llevar bañador largo señalan a menudo que también las mujeres occidentales de cultura cristiana estamos sometidas a múltiples presiones/opresiones de las que a menudo no somos conscientes y que tenemos naturalizadas (ahí está el ejemplo clásico de los tacones, el maquillaje, la depilación…). Comparto plenamente ese punto de vista, pero parece que ese argumento se usa a veces para indicar que las feministas  de cultura cristiana no tenemos legitimidad para tratar de lo que les sucede a las mujeres de otras culturas. ¿Entonces no tenemos nada que decir y únicamente pueden expresarse al respecto las feministas de cultura musulmana? ¿Debe cada una circunscribirse a su grupo y referirse únicamente a él, particularmente si se trata de un grupo que sufre menos opresiones que otros?

Por mi parte, creo que desde los  feminismos se puede analizar lo que le sucede a una misma, lo que les sucede a las que viven de manera semejante, y también lo que les sucede a  otras y otros cuyas vivencias no son exactamente las propias. En el terreno de la indumentaria, en el de la maternidad, en el del trabajo… Por tanto, creo que podemos estudiar las indumentarias de las mujeres y de los hombres, tanto las que lleva una misma y su colectivo más cercano y como las demás. Y no es una cuestión menor caer en la cuenta de que en unas y otras culturas, en la binarización inherente a la construcción social del género,  a las mujeres nos corresponden en general indumentarias que son menos coherentes con la temperatura que hace, con la comodidad y con la facilidad para moverse si las comparamos con las que llevan los hombres en cada sociedad en cuestión; que a nosotras nos corresponde, asimismo, invertir más tiempo y esfuerzo para acomodar nuestro aspecto según se espera que sea en la sociedad en la que vivimos. El nivel de exigencia es claramente mayor. Además, la presión de atraer la mirada y el deseo de los hombres que subyace en unas culturas, o de ahuyentarlos en otras (la preeminencia masculina, en fin) no es un elemento del que debemos prescindir en esta reflexión.

Una vez hecho el análisis, cada una de nosotras hace, claro está, lo que quiere/puede/le parece mejor dentro de las posibilidades que tiene en su entorno. Pero sin olvidar que no hay ninguna vestimenta que no esté marcada culturalmente de un modo u otro. No nos vestimos “de cero”; tomamos de entre lo que hay en el mundo cultural al que pertenecemos. También una lesbiana butch, que se sale de los mandatos de género tradicionales, lleva una indumentaria que remite a una serie de referentes culturales que podemos identificar.

Más aún; creo que hay que aprender a analizar el binarismo como parte de la educación, para que, a la hora de identificar lo que desean y de tomar decisiones, las personas jóvenes tengan suficientes herramientas. Y es que ahora, además, en la escuela, aquí mismo, hay alumnas de cultura cristiana y de cultura musulmana, y es importante ofrecer espacios para la  reflexión y para la propuesta de herramientas de análisis con todo nuestro alumnado, no necesariamente para ponernos de acuerdo en todo, pero sí para compartir y debatir.  Por cierto: las feministas no estamos de acuerdo ni en el tema del hiyab ni en el del bañador largo, ni las de cultura musulmana ni las de cultura cristiana, según hemos podido constatar en multitud de artículos estos últimos meses; y no lo estamos ni en el plano del análisis ni en la cuestión de la prohibición.

Lo cual nos lleva a recordar que una cosa es el análisis y otra muy distinta la reacción o la prohibición. No entiendo cómo se puede dar el paso del uno a la otra, como si la segunda se dedujera del primero. Si alguien considera que tras el bañador largo o el hiyab hay una opresión, ¿prohibir a esa mujer su entrada y su participación en el espacio público será la mejor manera de contribuir a que se libere de dicha opresión? ¿No es más bien la forma de contribuir a lo contrario, y, desde luego, de empeorar su vida?

Estoy entre quienes esperan que un día superemos el binarismo y podamos todxs hacer un poco más lo que nos dé la gana que ahora (incluido llevar bikini o bañador largo… por parte de una mujer o de quien sea). No hace falta decir que nuestra sociedad y las otras que conocemos se encuentran bastante lejos de este objetivo utópico; mientras tanto, en ese largo camino que nos queda, la peor de las opciones es la de prohibir. Se trata de ir abriendo, no de cerrar.

Llegadas a este punto, nos hacemos esta pregunta una vez más: ¿cómo puede ser que en Francia lo estén haciendo tan mal, que se maltrate repetidamente la diversidad de las personas procedentes  -o no- de la inmigración?, ¿cómo es posible que desde algunas instancias del poder no haya conciencia de las consecuencias de esos agravios, de lo que supone empujar a las personas a identidades reactivas que se encastillen en lo que parezca contrario de lo que caracteriza a quien maltrata y agravia? O quizá si hay esa conciencia, y es precisamente de eso de lo que se trata…  En cualquier caso, nos toca aprender del país vecino sobre lo que no conviene hacer.

 

Publicado en generoa | Etiquetado , | Deja un comentario